TAR201U Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi -1 2025 Ara Sınavı
19. ve 20. yüzyıllar, Osmanlı İmparatorluğu için köklü reformların, büyük savaşların ve nihayetinde bir imparatorluğun yıkılıp yerine modern bir ulus-devletin kurulduğu bir dönüşüm çağıdır. Bu süreç, devleti kurtarmak için yapılan reform çabalarıyla başlamış, I. Dünya Savaşı’nın yıkımıyla devam etmiş ve Milli Mücadele’nin zaferiyle sonuçlanmıştır. Bu makalede, imparatorluktan cumhuriyete giden bu zorlu yolun temel dönüm noktaları incelenecektir.
Osmanlı Devleti’ni reform yapmaya iten nedenler, rüşvet ve yolsuzluk gibi iç bozulmalar ile askeri yenilgilerdi. Bu çerçevede, 1773 yılında kurulan ve donanmaya mühendis yetiştirmeyi amaçlayan “Mühendishane-i Bahr-i Hümayun”, modern anlamda kurulan ilk askeri-teknik okuldur. II. Mahmut döneminde, 1831’de devletin ilk resmi gazetesi olan “Takvim-i Vekâyi” yayımlanmıştır. 1839’da ilan edilen “Gülhane Hatt-ı Hümayunu” (Tanzimat Fermanı) ise, din farkı gözetmeksizin bir “Osmanlı milleti” yaratma projesinin ilk adımıydı. 20. yüzyılın başında ise, özellikle “İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin” baskılarıyla II. Meşrutiyet ilan edilmiştir. Ancak bu reform çabaları, I. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle kesintiye uğramıştır. Sömürgecilik yarışı gibi nedenlerle çıkan savaşta Osmanlı, “Almanya” ile ittifak kurmuş, ancak savaşın sonunda ağır bir yenilgi almıştır.
30 Ekim 1918’de imzalanan “Mondros Mütarekesi”, I. Dünya Savaşı’nı fiilen bitirmiş ve İtilaf Devletleri’nin Anadolu’yu işgaline zemin hazırlamıştır. Bu karanlık dönemde, Mustafa Kemal Paşa ve Ali Fethi Bey İstanbul’da “Minber” gazetesini çıkararak kamuoyunu aydınlatmaya çalışmıştır. İşgallere karşı ilk silahlı direniş ise 19 Aralık 1918’de “Dörtyol/Hatay’da” başlamıştır. İstanbul Hükûmeti’nin Mustafa Kemal Paşa’yı 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a göndermesindeki resmi gerekçe, bölgedeki “Türklerle Rumlar arasındaki çatışmaları sona erdirmek” ve asayişi sağlamaktı. Ancak Mustafa Kemal’in asıl amacı, milli direnişi organize etmekti.
Mustafa Kemal’in Anadolu’ya geçmesiyle birlikte, Erzurum ve Sivas Kongreleri toplanmıştır. Sivas Kongresi’nde “manda ve himayenin kabul edilemeyeceği” kesin bir dille reddedilmiş ve kurtuluş mücadelesinin İstanbul Hükûmeti’ne bırakılamayacağı kararlaştırılmıştır. Bu süreçte Türk kadını da boş durmamış, Sivas’ta Vali Reşit Paşa’nın eşi “Melek Hanım” öncülüğünde Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti kurulmuştur. Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edilen “Misak-ı Milli” ise, Kurtuluş Savaşı’nın siyasi manifestosu ve “bağımsızlık bildirisi” olmuştur. İstanbul’un işgalinin ardından Ankara’da toplanacak olan meclis için Mustafa Kemal Paşa’nın ilk taslaklarda kullandığı tabir “Meclis-i Müessesan” (Kurucu Meclis) idi.
Ankara’da Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla birlikte Kurtuluş Savaşı yeni bir ivme kazanmıştır. Bu mücadele sırasında Ankara Hükûmeti, ortak düşman olarak gördükleri İtilaf Devletleri’ne karşı “Sovyet Rusya’dan” önemli mali ve askeri yardım almıştır. Ancak Meclis, hem işgalcilerle hem de Anzavur ve Düzce gibi iç isyanlarla mücadele etmek zorunda kalmıştır; “Zeytun İsyanları” ise bu dönemden önce yaşanmış bir olaydır. Çanakkale Cephesi’ndeki Anafartalar gibi büyük muharebeler bu savaşın bir parçasıyken, “Katma Muharebesi” Suriye cephesinde gerçekleşmiştir.
Türk Kurtuluş Savaşı, zorlu koşullar altında kazanılmış bir bağımsızlık mücadelesidir. İtilaf Devletleri’nin I. Dünya Savaşı sırasında imzaladığı ve İtalya’ya Anadolu’dan toprak vaat eden “St. Jean de Maurienne Antlaşması” gibi gizli paylaşım planları, bu mücadelenin ne kadar haklı olduğunu göstermektedir. Nihayetinde, Türk milletinin azim ve kararlılığı, emperyalist planları boşa çıkarmış ve modern Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasını sağlamıştır.