Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I 2025 Diğer

TAR201U Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025 Yaz Okulu Soruları

TAR201U Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-1 2025 Yaz Okulu Soruları

Avrupa tarihi içinde “Türklerin Avrupa’dan atılması” politikasını tanımlayan diplomatik terim “Şark Meselesi”dir. Kırım Savaşı öncesinde Osmanlı Devleti’ni zayıflayan yapısından dolayı “Hasta Adam” olarak nitelendiren devlet Rusya’dır. I. Dünya Savaşı’nın gizli paylaşım planları arasında yer alan ve Arthur Koester tarafından “Bir milletin, diğer bir millete üçüncü bir milletin toprağını vadetmesi” şeklinde eleştirilen belge (İngiltere’nin Yahudilere Filistin’de yurt vaadi olan) “Balfour Deklarasyonu”dur. Balkan Savaşları sırasında Osmanlı Devleti’nin halkın bağışlarıyla parasını ödeyip İngiltere’ye sipariş ettiği, ancak I. Dünya Savaşı bahane edilerek el konulan ve “Agincourt” ile “Erin” isimleri verilen bu gemilerin asıl isimleri “Sultan Osman-ı Evvel ve Reşadiye”dir. Savaşın sonunda ABD Başkanı Wilson’ın savunduğu ve “ulusların kendi kaderini tayin etme hakkı” olarak bilinen politik kavram ise “Self determinasyon”dur.

Milli Mücadele Hazırlık ve Teşkilatlanma Dönemi

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalandığı sırada Türk ve Müslümanların çoğunlukta bulunduğu toprakların ayrılmaz bir bütün olduğu, siyasi, mali ve adli sınırlamaların (kapitülasyonların) kabul edilemeyeceği ilkeleri resmi olarak “Misak-ı Milli’de” dile getirilmiştir. Milli Mücadele döneminde işgallere karşı direnen bölgesel güç olan Kuva-yı Milliye; düşmanın ilerleyişini yavaşlatmış, düzenli ordu kurulana kadar zaman kazandırmış ve tam bir askeri disipline sahip olmamıştır; ancak “Saltanat yanlısı taraftar toplamak için uğraşmışlardır” ifadesi Kuva-yı Milliye’nin amaçlarına ters ve yanlış bir ifadedir. Kuva-yı Milliye birliklerinin yetersizliğinin görülüp düzenli orduya geçilmesi kararı, Yunan ordusuna karşı yapılan ve başarısız olan “Gediz Taarruzu” sonrasında netleşmiştir. Anadolu’da kurulan yararlı (Milli Mücadele’ye destek veren) cemiyetler arasında Kilikyalılar, İzmir Müdafaa-i Hukuk, Karakol ve Mim Mim Grubu bulunurken; “Trabzon ve Havalisi Adem-i Merkeziyet Cemiyeti” ayrılıkçı (veya yerel muhtariyetçi) yapısıyla bu destek veren cemiyetlerden biri sayılmaz. Öte yandan, Paris Barış Konferansı’nda Bogos Nubar Paşa ve Aharonyan’ın sunduğu Ermeni muhtırasında Doğu Anadolu (Altı vilayet), Çukurova ve İskenderun gibi bölgeler talep edilirken; “Trakya’da Edirne ve Kırklareli” (bu bölge Yunanistan’ın hedefidir) Ermenilerin talep ettikleri yerlerden biri değildir. İlk kez “Türkiye” adı geçen ve TBMM’nin imzaladığı ilk siyasi antlaşma olan, doğu sınırını güvence altına alıp Ermenilerin Sevr’deki taleplerinden vazgeçmesini sağlayan belge “Gümrü Antlaşması”dır.

Diplomasi, Cumhuriyetin İlanı ve Dış Politika

Kurtuluş Savaşı’nın askeri safhasını bitiren ve Edirne dâhil Doğu Trakya’nın tek kurşun atılmadan (savaşılmadan) kurtarılmasını sağlayan antlaşma “Mudanya Mütarekesi”dir. Nihai barış için toplanacak olan Lozan Barış Konferansı’nın bir hafta gecikmeli toplanmasının nedeni “İngiltere’de hükümet değişikliği yaşanması”dır. Lozan’da (I. Dönem) Boğazlar rejimi görüşülürken, Karadeniz’deki güvenliği için Boğazların tümüyle Türkiye’nin egemenliğine bırakılması gerektiğini savunan ülke “Sovyet Rusya”dır. Cumhuriyet döneminin başlangıcında Mustafa Kemal Paşa’nın siyasi programı olan “Dokuz Umde”de egemenliğin ulusa ait olması, eğitimin birleştirilmesi ve asayişin sağlanması gibi yenilikler varken; “Aşar vergisinin olduğu gibi korunup devletin gelirinin artırılması” maddesi yer almaz (Aksine Aşar vergisi daha sonra kaldırılmıştır). Halifeliğin kaldırılma nedenleri arasında TBMM’nin otorite paylaşımını reddetmesi ve çağdaş reformlarla eski bir müessesenin bir arada yürümesinin imkansızlığı varken; “Cumhuriyet’in ilanı sonrası halifeliğin daha güçlü hale gelmiş olması” yanlış bir nedendir (Halifelik aksine sembolikleşmişti). Cumhuriyet rejimine karşı gerici (irticai) bir ayaklanma olan ve Asteğmen Kubilay’ın şehit edildiği olay “Menemen Olayı”dır. Dış politikada, 1923-1932 yılları arasında Türk-Yunan ilişkilerini geren ve La Haye Daimi Adalet Divanı’na götürülen nüfus mübadelesi kaynaklı kriz “Etabli (yerleşmiş) meselesi”dir. Türkiye’nin doğu sınırında sınır ihlalleri ve isyancıların sığınması nedeniyle “Küçük Ağrı” krizini yaşadığı komşu ülke “İran”dır. Son olarak, İngiltere ile yaşanan Musul meselesinin çözümü için Milletler Cemiyeti tarafından 1924’te oluşturulan uluslararası komisyona “Üçlü Komisyon” adı verilmiştir.