Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 41
I. Türklerin kullandıkları ilk düzenli, kuralları yerleşmiş yazı sistemidir.
II. Bu alfabe yabancılarca Runik alfabe olarak da adlandırılmıştır.
III. Orhun yazıtları bu alfabe ile taşa yazılmıştır.
IV. Bu alfabeyi okumayı başaran ilk bilgin V. Thomsen’dir.
Yukarıda özellikleri verilen yazıtların yazımında kullanılan alfabe aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Sayılan tüm özellikler (ilk düzenli alfabe, Runik olarak adlandırılması, Orhun Yazıtları’nda kullanılması, Thomsen tarafından çözülmesi) Köktürk alfabesine aittir.
Soru 42
Aşağıdakilerden hangisinde eylemden ad yapma eki alan sözcükler birlikte ve doğru verilmiştir?
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü daralması vardır?
BDoğru cevap
Açıklama
“bekliyor” kelimesinin kökü “bekle-” fiilidir. Şimdiki zaman eki “-yor” geldiğinde “bekle-yor” değil, “bekliyor” olur ve sondaki geniş “e” ünlüsü dar “i” ünlüsüne dönüşür.
Soru 44
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde ünlü birleşmesine örnek sözcük vardır?
DDoğru cevap
Açıklama
Ünlü birleşmesi (aşınma), iki kelime birleşirken bir ünlünün düşmesidir. “nasıl” kelimesi “ne + asıl” kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuş ve “e” ünlüsü düşmüştür.
Soru 45
“kirpik > kiprik” örneğinde görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Göçüşme (metatez), bir kelime içindeki iki sesin yer değiştirmesidir. “kirpik” kelimesindeki “r” ve “p” seslerinin yer değiştirerek “kiprik” halini alması bu duruma örnektir.
Soru 46
Dillerin doğuşu ile ilgili kuramları, yeryüzündeki bütün dillerin tek ana dilden geliştiğini ileri süren kuram _________ olarak adlandırılır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
DDoğru cevap
Açıklama
Tüm dünya dillerinin tek bir ortak atadan (Proto-World) türediğini savunan teori, “tek köken kuramı” (monogenesis) olarak bilinir.
Soru 47
Aşağıdakilerden hangisi Kafkas dilleri içinde yer alır?
DDoğru cevap
Açıklama
Boşnakça, Çekçe, Lehçe ve Slovakça Slav dilleri grubuna aittir. Çeçence ise Abhazca ve Gürcüce gibi dillerle birlikte Kafkas dilleri ailesi içinde yer alır.
Soru 48
Aşağıdakilerin hangisinde bitişken (eklemeli) diller birlikte ve doğru verilmiştir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bitişken (eklemeli) diller, kelime köklerine yapım ve çekim ekleri getirilerek yeni kelimeler veya anlamlar türeten dillerdir. Türkçe’nin de dahil olduğu bu gruba Fince, Macarca ve Japonca örnek olarak verilebilir.
Soru 49
I. MS 5.-10. yüzyıllarda varlığını sürdürmüştür.
II. Uygur dönemi bu dönem içinde yer alır.
III. Türkçenin bilinen ilk ve hacimli yazılı belgeleri bu döneme aittir.
IV. Göç Destanı, bu döneme ait en bilinen eserlerdendir.
Yukarıda özellikleri verilen Türkçenin tarihi dönemi aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Verilen özellikler (5-10. yy, Uygur dönemi, ilk yazılı belgeler) Türkçenin tarihi gelişimindeki Eski Türkçe Dönemi’ni tanımlamaktadır.
Soru 50
Yalınlayan dillerde çekim yoktur. Sözcüğün biçimi değişmez veya sözcüğe herhangi bir gramatikal birim eklenmez. Dil bilgisel işlevler sözcük sırasıyla ve işlev sözcükleriyle gösterilir.
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda açıklanan dil grubuna örnektir?
CDoğru cevap
Açıklama
Tanımlanan yapı, tek heceli ve ek almayan diller olan “yalınlayan (ayrımlı) diller” grubuna aittir. Bu grubun en tipik örneği Çince’dir.
Soru 51
Dil bilimde _________ olarak anılan varsayıma göre, kişinin konuştuğu dil ile o kişinin dünyayı nasıl algıladığı ve nasıl davrandığı arasında sistemli bir ilişki vardır. İnsan bir bakıma, dünyayı ana dilinin belirlediği, izin verdiği biçimde ve ölçüde algılar. Örneğin, ‘yumurta’ sözcüğü Türkçede yumurtanın yumru şekliyle, Farsçada tavuğun üreme ve üretme nesnesi olmasıyla, Arapçada ise rengi itibarıyla adlandırılmıştır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?
BDoğru cevap
Açıklama
Paragrafta açıklanan, dilin düşünce yapısını ve dünya algısını şekillendirdiği görüşü, dilbilimde “Sapir-Whorf Hipotezi” veya “Dilsel Görelilik” olarak bilinir.
Soru 52
Türkçe kökenli sözlerde ünsüz uyumu vardır: Ötümsüz ünsüzlerle biten sözcüklere, ötümlü ünsüzlerle başlayan ek geldiğinde, ekin ünsüzü, ötümsüz karşılığı varsa, ötümsüzleşir.
Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde bu duruma örnek vardır?
ADoğru cevap
Açıklama
Tanımlanan ses olayı ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)’dir. “süt” kelimesi sert ünsüz olan “t” ile biter. Normalde “-ci” olan yapım eki, bu sert ünsüzün etkisiyle sertleşerek “-çü” haline gelir (“süt-çü”).
Soru 53
Sokaktayım, kimsesiz bir sokak ortasında
Yürüyorum, ardıma bakmadan yürüyorum
Yolumun karanlığa saplanan noktasında
Sanki beni bekleyen bir hayal görüyorum
Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangileri vardır?
CDoğru cevap
Soru 54
Aşağıdaki dizelerin hangisinde altı çizili eylemsi diğerlerinden farklı türde bir eylemsidir?
DDoğru cevap
Açıklama
A, B, C ve E şıklarındaki altı çizili kelimeler sıfat-fiil (ortaç) eklerini (-ecek, -an, -miş, -mez) almıştır. D şıkkındaki “gidince” kelimesi ise zarf-fiil (ulaç) eki (-ince) almıştır.
Soru 55
Çekim ekleri hatta cümleler kimi zaman kendi işlevlerinin ve görevlerinin dışında, yeni anlamlar kazanabilir; buna kalıplaşma adı verilir.
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük bu tanıma örnektir?
ADoğru cevap
Açıklama
“çıktı” kelimesi, “çık-mak” fiiline “-tı” ekinin gelmesiyle oluşmuş ancak zamanla kalıplaşarak bir nesnenin (yazıcıdan alınan belge) adı haline gelmiştir. Artık fiilimsi özelliğini yitirip kalıcı bir isim olmuştur.
Soru 56
“bayılmak fiilinden baymak; ayılmak fiilinden aymak” sözcüklerinin yapımı aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Ters türetme (back-formation), bir kelimenin sonundaki ekin yapım eki olduğu yanılgısıyla atılarak yeni bir kök kelime üretilmesidir. “bay-ıl-mak” kelimesindeki “-ıl” ekinin atılarak “baymak” fiilinin türetilmesi bu duruma örnektir.
Soru 57
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamda kullanılmıştır?
EDoğru cevap
Açıklama
“fırtına” kelimesi, gerçek anlamı olan doğa olayı yerine, kişinin yaşadığı yoğun ve çalkantılı duyguları ifade etmek için kullanılmıştır. Bu, kelimenin mecaz anlamda kullanılmasıdır.
Soru 58
Aşağıdakilerden hangisi Eski Türkçe Dönemine aittir?
EDoğru cevap
Açıklama
Eski Türkçe Dönemi, kendi içinde Köktürk ve Uygur dönemleri olmak üzere ikiye ayrılır. Diğer şıklar ise Orta Türkçe ve Yeni Türkçe dönemlerine aittir.
Soru 59
Aşağıdaki eser yazar eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
EDoğru cevap
Açıklama
“Mukaddimetü’l-Edeb”, Ali Şir Nevayî tarafından değil, Harezm sahası Türk alimi Zemahşerî tarafından yazılmıştır.
Soru 60
Tarihte Oğuz Türklerinin kurduğu önemli devletlerden biri olan Büyük Selçuklu Devletinin Anadolu’yu fethetmesi, bu bölgeye büyük çoğunluğunu Oğuzların oluşturduğu Türk kitlelerinin göç edip yerleşmesine yol açtı. Türk asıllı olmayan başka pek çok Müslüman halk da Türklerin arkasından yüzyıllar boyu gelip bu coğrafyaya yerleşti. On üçüncü yüzyılda Cengiz Han’ın önünden kaçan Türklerin de Anadolu’ya gelip yerleşmesiyle bölge büyük ölçüde Türkleşmiş oldu ve aynı yüzyılda burada _________ bir edebî dil olarak kullanılmaya başlandı.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yeri aşağıdakilerden hangisi doğru şekilde tamamlar?