Türk Dili-1 2024-2025 Bütünleme Soruları

Soru 1

Diller arası alışverişle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

BDoğru cevap

Açıklama

Dil alışverişinde bir dilin köklü olup olmaması değil, kültürel ve siyasi etkisi belirleyicidir.

Soru 2

Türk Dil Kurumu (TDK), Türkçeyi incelemek ve Türkçenin gelişimi için araştırmalar yapmak amacıyla 12 Temmuz 1932’de Mustafa Kemal Atatürk tarafindan kurulmuştur. Türkiye’nin başkenti Ankara’da yer alan kurum, Türk dili üzerine çalışmaların yapılıp yayımlandığı bir merkezdir. Kurum, Türk dili alanında özgün çalışmalar yapan araştırmacılara “Türk Diline Hizmet Ödülleri“ni vermektedir. Ödüller her yıl 26 Eylül Dil Bayramı’nda Ankara’da yapılan törenle sahiplerine ulaşmaktadır.
Bu parçada TDK ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

CDoğru cevap

Açıklama

Türk Dil Kurumu, Ankara’da Türkçe üzerine çalışmalarını sürdürmektedir.

Soru 3

Aşağıdaki altı çizili birleşik kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır?

EDoğru cevap

Açıklama

“Köpek balığı” kelimesi ayrı yazılmalıdır.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi dilin tanımı içinde yer almaz?

CDoğru cevap

Açıklama

Dilin tanımı, başarı kriterleriyle değil, sosyal ve iletişimsel yönüyle yapılır.

Soru 5

/o/, /ö/, /u/, /ül yuvarlak ünlülerinin ilerleyici ya da gerileyici benzeşme ile yanlarında bulunan /g/, /g/ seslerini /v/’ye; damak /n/ (n) sesini ise /m/ sesine dönüştürmesine dudaksıllaşma denir. Buna göre, Eski Türkçedeki şekilleri göz önünde tutulduğunda aşağıdaki kelimelerin hangisinde dudaksıllaşma olmadığı söylenebilir?

EDoğru cevap

Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması

Dudaksıllaşmada yuvarlak ünlüler yanlarındaki g/ğ seslerini v'ye, ñ sesini m'ye çevirir: koñşı > komşu, toñuz > domuz, takıgu > tavuk, kögürçgün > güvercin. 'Çamur' kelimesinde ise Eski Türkçedeki biçimiyle karşılaştırıldığında böyle bir dönüşüm yoktur; bu yüzden dudaksıllaşma görülmez.

Soru 6

Aşağıdaki kelimelerden hangisi hem yapım hem çekim eki almıştır?

ADoğru cevap

Açıklama

“Aşçı” kelimesi “-çı” yapım ekini, “-ya” çekim ekini almıştır.

Soru 7

‘Ulu mâbed! Seni ancak bu sabah anlıyorum’ cümlesinde yer alan cümle dışı unsur aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

“Ulu mâbed!” ifadesi cümlede seslenme unsuru olup cümle dışı ögedir.

Soru 8

Dede Korkut Hikâyeleri ve Yunus Emre’nin şiirlerini okuyan birisi Türkçenin hangi dönemine ait eserleri okuduğunu söyleyecektir?

EDoğru cevap

Açıklama

Dede Korkut Hikâyeleri ve Yunus Emre’nin eserleri Eski Anadolu Türkçesi dönemine aittir.

Soru 9

İletişimde karşılaşılan güçlüklerin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

İletişimde en büyük güçlüklerden biri doğru dinleme alışkanlığının kazanılmamış olmasıdır.

Soru 10

“Türkçe yabancı dillerden ödünç almaktan çekinmemiştir, çünkü hiçbir dil saf değildir, her dil çeşitli sebeplerle etkileşimde bulunduğu dillerden ödünçlemeler yapar, bu doğal bir durumdur. Fakat bu durum….. döneminde Türkçede ödünçlemeden ziyade Türkçenin istilası hareketine dönüşmüştür.“
Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Osmanlı döneminde Türkçeye Arapça ve Farsçadan yoğun ödünçleme yapılmış, Türkçenin istilası yaşanmıştır.

Soru 11

Aşağıdakilerden hangisi bir art damak sesidir?

CDoğru cevap

Açıklama

Art damak sesleri (arka sesler), dilin geriye doğru hareketiyle çıkarılır. “a” bu seslerden biridir.

Soru 12

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “kırılmak” sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır?

CDoğru cevap

Açıklama

“Kırılmak” sözcüğü burada duygusal bir anlam kazanmış ve mecaz anlamda kullanılmıştır.

Soru 13

Aşağıdaki kelime türlerinden hangisi anlamlı kelimeler arasında değerlendirilmez?

BDoğru cevap

Açıklama

Zamirler (adıllar), isimlerin yerine kullanılan kelimelerdir ve tek başlarına anlam taşımazlar.

Soru 14

“Mecaz anlam, bir sözcüğün ilgi veya benzetme yoluyla gerçek ve yan anlamı dışında kullanılmasına verilen addır. Mecaz anlam kazanan sözcük genellikle soyut bir anlam taşır. Mecaz anlam sözcüklerin asıl ve yan anlamları dışında, ilişki ve benzerlik yoluyla başka bir kavramı belirtmek üzere kazandıkları anlamdır.“
Buna göre aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi mecaz anlama örnek gösterilebilir?

DDoğru cevap

Açıklama

“Çatlamak” kelimesi burada gerçek anlamından uzaklaşarak mecaz anlam kazanmıştır.

Soru 15

Aşağıdaki kelimelerin hangisinde tonluluk-tonsuzluk uyumu kuralına aykırı bir yazım vardır?

DDoğru cevap

Açıklama

Doğru yazımı “baştan” olmalıdır, çünkü “başdan” tonluluk-tonsuzluk uyumuna aykırıdır.

Soru 16

Yeryüzünde konuşulan bir dilin değişik sebeplerle ortadan kalkmasına literatürde ne ad verilmektedir?

ADoğru cevap

Açıklama

Bir dilin artık konuşanları kalmadığında o dil “ölü dil” olarak kabul edilir ve bu duruma “dil ölümü” denir.

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi yapısı bakımından basit bir cümledir?

BDoğru cevap

Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması

Basit cümlede yalnızca bir yüklem (bir yargı) bulunur. B şıkkındaki cümlenin tek yüklemi 'hikâyesidir'dir; tırnak içindeki 'Erzurumlu Tahsin' bir isim olup ayrı bir yargı bildirmez. A ve E'de tırnak içinde ayrı bir yargı (iç cümle), C'de şart yapısı, D'de ise sıralı iki yüklem vardır.

Soru 18

Aşağıdakilerin hangisi deyimlerin bir özelliği değildir?

BDoğru cevap

Açıklama

Deyimler genellikle bir yargı bildirmez, ancak atasözleri bir yargı ifade eder.

Soru 19

Yazıyı bulan ve bu yazı sistemiyle bize hayli metin bırakan ilk kültürdür. Bu kültürün diline ait metinlerin incelenmesi sonucu, o dile ait olmadığı bilinen kelimelerden 168 kadarının Türkçe kökenli kelime olduğu, tarihî ses denklikleriyle ortaya konmuştur. Mesela dar- kelimesinin Türkçe yar- “ikiye ayırmak“, dib kelimesinin yip “ip“, gişig’in eşik “kapı“, gud’un ud “öküz, sığır“ olduğu anlaşılmıştır.
Yukarıdaki metinde bahsedilen kültür aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Metinde, yazıyı bulan ve bu yazı sistemiyle birçok metin bırakan ilk kültürden bahsedilmektedir. Tarihte yazıyı icat eden ilk uygarlık Sümerlerdir. Sümerler, M.Ö. 3200 yıllarında çivi yazısını icat etmiş ve bu yazı sistemi Mezopotamya’da uzun süre kullanılmıştır.
Ayrıca, Sümer metinlerinin dilbilimsel incelemeleri sonucunda, bazı kelimelerin Türkçe kökenli olduğu öne sürülmektedir. Özellikle dar (Türkçe: yar), dib (Türkçe: ip), gişig (Türkçe: eşik), gud (Türkçe: ud, öküz) gibi kelimeler bu bağlantıya örnek olarak verilmiştir.
Diğer şıklar neden yanlış?
B) Akad → Sümerlerden sonra gelen bir uygarlık olup Sümer yazısını kullanmış ancak kendileri icat etmemiştir.
C) Hitit → Anadolu’da yaşamış ve Hint-Avrupa kökenli bir halktır. Sümerlerle doğrudan bağlantılı değildir.
D) Sanskrit → Hint-Avrupa dil ailesine ait eski bir dildir, yazının icadıyla doğrudan ilgisi yoktur.
E) Çin → Çinliler de çok eski bir yazı sistemine sahiptir ancak çivi yazısını icat eden kültür Sümerlerdir.
Bu yüzden doğru cevap Sümerlerdir (A şıkkı).

Soru 20

Aşağıdakilerden hangisi standart (ölçünlü) dile dayalı alfabemizde bir işaretle gösterilmeyip yalnızca Anadolu ağızlarında bulunan seslerden biridir?

ADoğru cevap

Açıklama

“Ñ” harfi, Anadolu ağızlarında bulunmasına rağmen Türkiye Türkçesi standart alfabesinde yer almaz.