Ara Sınav (Vize) 2025-2026 20 soru

Türk Dili-1 2025-2026 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/11/11/turk-dili-1-2025-2026-vize-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Türk Dili-1 2025-2026 Vize Soruları

Giriş

Dil, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda kültürü taşıyan, düşünceyi şekillendiren ve toplumsal kimliği oluşturan canlı bir varlıktır. Paragrafta da belirtildiği gibi, “insan olmadan dilin, dil olmadan da toplumun var olması mümkün değildir”; bu da “dil-toplum ilişkisinin” ne kadar temel olduğunu gösterir. Türk dili de bu bağlamda zengin bir tarih ve yapıya sahiptir. Bu makalede, Türk dilinin yapısı, tarihi ve iletişimdeki rolü incelenecektir.

Türk Dilinin Yapısı ve Sınıflandırılması

Yeryüzündeki diller, köken ve yapı bakımından sınıflandırılır. Köken bakımından Türkçe, Altay dil ailesine mensuptur ve bu ailenin en fazla konuşura sahip koludur. Yapı bakımından ise Türkçe, Macarca ve Fince gibi sondan eklemeli bir dildir. Bu yapı, Türkçenin yeni kelimeler türetmeye elverişli olmasını sağlar.

Türkçenin kendi içinde de kolları vardır. Bir dilden bilinmeyen tarihi dönemlerde ayrılan ve büyük farklılıklar gösteren kollarına “lehçe” denir; Yakutça ve Çuvaşça Türkçenin iki ana lehçesidir. Bilinen tarihi dönemlerde ayrılan ve daha az farklılık gösteren kollarına ise “şive” denir; Kırgızca, Kazakça ve Azerbaycan Türkçesi Türkçenin şivelerindendir.

Dilin bir de standart ve yerel kullanımları vardır. Standart dil, kuralları belirlenmiş, eğitim ve edebiyatta kullanılan ortak dildir; “yerel ve sosyal iz taşımaz”. Yerel izler taşıyan konuşma biçimlerine “ağız” denir.

Türk Dilinin Tarihi ve Etkileşimi

Türk dili tarih boyunca birçok dille etkileşim içine girmiştir. Bu temas ve etkileşim süreci “dil ilişkileri” kavramıyla açıklanır. İslamiyet’ten önce Türkler coğrafi komşuluk nedeniyle Çince, Moğolca ve Soğdca gibi dillerle etkileşim halindeyken, “Arapça” ile yoğun etkileşim İslamiyet’in kabulünden sonra başlamıştır. Türkçenin tarihi dönemlerine ait en önemli eserlerden biri olan ilk sözlüğümüz Dîvânü Lugati’t Türk ise Karahanlı Türkçesi dönemine aittir.

İletişim Süreci ve Dil

Dil, iletişimin temel aracıdır. İletişim süreci Kaynak (Gönderici), Mesaj, Kanal ve Alıcı gibi temel ögelerden oluşur; “Çevre” ise bu temel ögelerden biri sayılmaz. Etkili bir iletişim için kaynağın, alıcıdan gelen geri bildirimi değerlendirmesi ve “dönütsüz bırakmaması” gerekir.

İletişim, farklı düzeylerde gerçekleşir. Doktorlar veya zanaatkârlar gibi belirli grupların kullandığı ortak jargon, o grubun bir “dil topluluğu” olduğunu gösterir. İletişim sürecinde mesajın anlaşılmasını engelleyen “gürültü” türleri arasında fiziksel, psikolojik ve nöro-fizyolojik gürültü yer alır; “sosyal gürültü” ise standart bir gürültü sınıflandırması değildir.

Dil Kullanımı: Okuma, Yazma ve Dinleme

Sonuç

Sovyetler Birliği’nin 1991’de dağılmasıyla kurulan beş Türk devleti (Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan) arasında, en fazla nüfusa sahip olan Özbekistan, aynı zamanda en fazla Türkçe konuşan nüfusa sahip ülkedir. Dillerin tehlikeye düşmesinde savaşlar ve politik baskılar etkili olurken, “tarihi kaynaklar” ve “bireysel etkenler” doğrudan bir neden değildir.

Türk Dili-1 2025-2026 Vize Soruları

Soru 1

“Kırgızca, Kazakça, Özbekçe ve Azerbaycan Türkçesi Türkçenin …..”
Yukarıdaki cümlede yer alan boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

BDoğru cevap

Açıklama

Dilbilimde, bir dilden bilinen (yakın) tarihi dönemlerde ayrılan ve görece az ses ve şekil farklılığı gösteren kollarına “şive” denir (örn: Azerbaycan Türkçesi, Özbekçe). “Lehçe” (Çuvaşça, Yakutça gibi) ise çok eski, bilinmeyen dönemlerde ayrılan ve büyük farklılıklar gösteren kollarıdır.

Soru 2

Yazmaya başlamak zordur. Başlangıçta şekilsel faktörler üzerinde durmamak sadece duygu, düşünce veya bilgileri olduğu gibi yazarak başlamak işi kolaylaştırır. Başlangıçta kusursuz metnin yazılması amaçlanmamalıdır. Metnin ana hatlarını çıkarmak ve sonra bunları başlıklar ve alt başlıklar halinde organize etmek amaçlanmalıdır. Giderek başlıkların altının doldurulması daha kolay olacaktır. Yazının içeriği, okur özellikleri ve yazma amacına göre sınırlandırılmalı; okurun ilgisini çekmeyecek, amaç dışına çıkan şeyler metne dâhil edilmemelidir.
Bu parçanın yazarı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

ADoğru cevap

Açıklama

Paragraf, yazma eylemine nasıl başlanması gerektiği (“şekilsel faktörlere durmamak”, “ana hatları çıkarmak”), metnin nasıl organize edilmesi gerektiği (“başlıklar ve alt başlıklar”) ve içeriğin nasıl sınırlandırılması gerektiği (“amaç dışına çıkan şeyler dahil edilmemelidir”) konularında bir dizi öneri ve tavsiye sunmaktadır.

Soru 3

“Dil, insanlara ilişkilerini kurmak ve sürdürmek yönünde yardım eden bir vasıtadır. Dolayısıyla dilin toplumsal bir işlevi vardır. İnsanlar dili kendi toplumsal arka planlarına dayanarak kullanırlar. Doktorların, bilim adamlarının, akademisyenlerin, bakkalların, zanaatkârların kendilerine has jargonları vardır. Sadece bu gruba dâhil kişilerin anlayabileceği terminolojileri vardır. Mahallenin bıçkın abisi ile plazada dolgun maaşla çalışan birinin dil kullanımı, aynı dili konuşmalarına rağmen, farklı olacaktır. Çünkü yetiştikleri ortam onların sadece telaffuzlarını değil, kelime dağarcıklarını da etkilemektedir.” Yukarıdaki metinde aşağıdaki kavramlardan hangisinden bahsedilmektedir?

BDoğru cevap

Açıklama

Paragraf, doktorlar, zanaatkârlar veya farklı sosyal çevrelerdeki insanlar gibi belirli grupların, aynı dili konuşsalar bile, ortak bir jargon, terminoloji veya kullanım biçimi paylaştıklarını anlatmaktadır. Aynı dili benzer normlarla kullanan bu gruplara “dil topluluğu” (speech community) denir.

Soru 4

Aşağıdakilerden hangisi iletişim ögelerinden biri değildir?

BDoğru cevap

Açıklama

İletişimin temel ögeleri şunlardır: Kaynak (Gönderici), Mesaj (İleti), Kanal (Araç), Alıcı (Hedef), Geri Bildirim (Dönüt) ve Bağlam (Ortam). “Çevre” doğrudan bu temel ögelerden biri olarak sayılmaz, “Bağlam”ın bir parçası olarak düşünülebilir ancak “Kaynak” ve “Gönderici”nin (A ve E) aynı anda şıklarda olması soruyu çelişkili kılsa da, en ilgisiz olan “Çevre”dir.

Soru 5

Aşağıdakilerden hangisi iyi bir dinleyicinin özelliklerinden biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Etkili bir dinleyici, duruma göre dinleme stratejisini değiştirir. Örneğin, bir dersi “eleştirel dinlerken”, bir arkadaşının sorununu “empatik dinleyebilir”. Her durumda aynı dinleme türünü (örn: sürekli edilgen dinleme) kullanmak etkili bir dinleme özelliği değildir.

Soru 6

Yakutça ve Çuvaşça aşağıdaki hangi dilin lehçeleridir?

BDoğru cevap

Açıklama

Dilbilimde Yakutça ve Çuvaşça, Ana Türkçeden çok eski, bilinmeyen tarihi dönemlerde ayrılmış ve büyük ses/şekil farklılıkları gösteren kollarıdır. Bu nedenle Türkçenin “şive”si değil, “lehçe”si olarak kabul edilirler.

Soru 7

Bu gerçeği de ….. gerek.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdaki deyimlerden hangisi getirilirse, deyim cümleye “hesaba katmak, dikkate almak” anlamı kazandırır?

ADoğru cevap

Açıklama

“Hesaba katmak, dikkate almak, üzerinde düşünmek” anlamlarına gelen deyim “göz önüne almak”tır.

Soru 8

Yeryüzündeki diller, köken bakımından ve yapı bakımından olmak üzere iki şekilde sınıflandırılır. Köken bakımından Türkçe, dünya dilleri içinde Altay dil ailesine mensuptur. Bu grupta Türkçenin dışında Moğolca ve Mançu-Tunguzca yer alır. Tipolojik sınıflandırmaya göre ise Türkçe, eklemeli diller grubundadır. Bu grupta Türkçe ile birlikte Macarca, Fince, Moğolca gibi diller vardır. Türkçe sondan eklemeli bir dildir. Türkçe bu bakımdan yeni kelimeler türetmeye elverişli bir dildir ve zengin bir ek sistemi mevcuttur. Türkçe, dünya dilleriyle etkileşim hâlinde olmuştur ve olacaktır da. Başka dillerden Türkçeye kelime geçtiği gibi Türkçeden de başka dillere kelimeler geçmiştir. Bugün, Çincede 300, Farsçada yaklaşık 3000, Urducada 227, Arapçada yaklaşık 2.000 Türkçe kökenli kelime bulunur.
Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?

CDoğru cevap

Açıklama

Paragrafta Türkçenin başka dillere kelime verdiğinden (Çince, Farsça, Arapça vb.) bahsedilmiş, ancak hangi dillerden kelime aldığından bahsedilmemiştir.

Soru 9

I. Demografik etkenler; doğal felaketler
II. Savaş ve soykırımlar
III. Bireysel etkenler
IV. Kültürel, ekonomik ve politik baskımlık
V. Tarihi kaynaklar.
Yukarıdaki faktörlerden hangisi ya da hangileri dillerin tehlikeye düşmesinde etkili değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Bir dilin konuşur kitlesinin azalması (demografik etkenler, savaş, soykırım) ve dilin kullanım alanının daralması (politik baskı) o dili tehlikeye sokar (I, II, IV). “Tarihi kaynaklar” ise bir dilin geçmişini gösterir, tehlikeye düşmesinde etkili olmaz (V). “Bireysel etkenler” (III) de bir dilin yok oluşu gibi büyük bir sosyolojik olay için doğrudan bir neden değildir.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi standart dilin özelliklerinden biri değildir?

ADoğru cevap

Açıklama

Standart dil (ölçünlü dil), bir dilin kuralları belirlenmiş (kodlanmış), yazım kılavuzları hazırlanmış, eğitim ve edebiyatta kullanılan “üst” biçimidir. “Yerel ve sosyal iz taşıyan” dil biçimleri ise standart dilin aksine “ağız” veya “şive” olarak adlandırılır.

Soru 11

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “can” sözcüğü deyim içinde kullanılmamıştır?

EDoğru cevap

Açıklama

A, B, C ve D şıklarında “can” kelimesi bir deyimin parçası olarak mecazi anlamda kullanılmıştır. E şıkkında ise “can” kelimesi, “kişi, nüfus, birey” anlamında temel (gerçek) anlamıyla kullanılmıştır.

Soru 12

Altay dillerinin en fazla konuşura sahip kolunu oluşturan dil aşağıdakilerden hangisidir?

ADoğru cevap

Açıklama

Altay dil ailesi teorisine göre bu grupta yer alan diller (Türkçe, Moğolca, Mançu-Tunguzca vb.) arasında, 200 milyonu aşan konuşur sayısı ile açık ara en fazla konuşura sahip olan dil Türkçedir.

Soru 13

Aşağıdakilerden hangisi gürültü türlerinden biri değildir?

EDoğru cevap

Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması

İletişimde gürültü, mesajın doğru iletilmesini engelleyen her türlü etkendir ve genellikle fiziksel, psikolojik, nöro-fizyolojik ve kültürel (anlamsal) gürültü olarak sınıflandırılır. 'Sosyal gürültü' bu sınıflandırmada yer almaz.

Soru 14

Okuma alışkanlığı, kişilerin okumayı öğrendikten sonra bu eylemi zevkle yapmalarını sağlamak için kazanmaları gereken önemli bir beceridir. Erken dönemde okuma alışkanlığı kazanan çocukların kelime hazinesi ve düşünme yeteneği artar buna bağlı olarak yaratıcı zekâ, dinleme ve konuşma yeteneği gelişir. Ebeveynler ve öğretmenler, çocuğun okuma alışkanlığını kazanmasında rehberdır. Ebeveynler çocuklara okuma alışkanlığını kazandırmada model olmalı, okuma zamanları yaratılmalı, kitaplar ve yazarları hakkında konuşulmalı, kitap seçiminde yönlendirme yapmalıdır.
Bu parçada aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı yoktur?

CDoğru cevap

Açıklama

Paragraf, okuma alışkanlığının tanımını, faydalarını, rehberlerin kim olduğunu ve ebeveynlerin neler yapması gerektiğini anlatmaktadır. Ancak okulda yürütülen spesifik faaliyetlerden bahsetmemektedir.

Soru 15

Aşağıdaki dillerden hangisi Türkçenin İslamiyet’ten önce etkileşimde olduğu dillerden biri değildir?

CDoğru cevap

Açıklama

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden (özellikle Karahanlılar dönemi) sonra Arapça ve Farsça ile yoğun bir dil etkileşimi başlamıştır. İslamiyet’ten önceki dönemde ise Türkler Çin, Moğolistan ve Orta Asya coğrafyasında Çince, Moğolca, Soğdca (İranî bir dil) ve Toharca (Hint-Avrupa dili) ile komşuluk ve kültür ilişkileri nedeniyle etkileşim halindeydi.

Soru 16

1991 yılında Sovyetler Birliği’nin dağılması ile birlikte asli unsurunu Türk boy ve topluluklarının oluşturduğu Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan adıyla beş Türk devleti kurulmuştur.
Nüfusu göz önünde bulundurduğunuzda bu ülkelerden hangisinde Türkçe konuşan kişi sayısı en fazladır?

DDoğru cevap

Açıklama

Sayılan beş bağımsız Türk devleti arasında, yaklaşık 37 milyonluk nüfusuyla Özbekistan, en fazla nüfusa ve dolayısıyla en fazla Türkçe konuşan (Özbek Türkçesi) kişi sayısına sahip ülkedir.

Soru 17

İletişimin etkili bir şekilde gerçekleşebilmesi için kaynağın yerine getirmesi gereken birtakım sorumluluklar vardır.
Yukarıdaki bilgiye göre aşağıdakilerden hangisi bu sorumluluklardan biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Etkili bir iletişim çift yönlü bir süreçtir. Kaynağın (gönderici) sorumluluğu, alıcıdan gelen geri bildirimi (dönütü) almak, değerlendirmek ve buna göre mesajını yeniden düzenlemektir. Geri bildirimi dönütsüz bırakmak (dikkate almamak) iletişimi sonlandırır ve etkisiz hale getirir.

Soru 18

İlk sözlüğümüz olan Dîvânü Lugati’t Türk Türkçenin hangi dönemine aittir?

EDoğru cevap

Açıklama

Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılan Dîvânü Lugati’t-Türk (1072-1074), İslamiyet sonrası Türkçenin ilk büyük eserlerindendir ve Karahanlı Devleti döneminde konuşulan Türkçeyi (Karahanlı Türkçesi veya Hakaniye Lehçesi) temel alır.

Soru 19

Dil etkileşmesinin ses bilgisi, yapı bilgisi, söz dizimi ve kelime varlığı üzerinde izleri görülür. Bu temasın ve etkileşmenin tamamı ….. kavramı ile açıklanır ve izlenir.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?

EDoğru cevap

Açıklama

Farklı dillerin birbirlerini ses, yapı ve kelime dağarcığı bakımından etkilemesi süreci, sosyolinguistik (toplumdilbilim) alanında genel olarak “dil ilişkileri” veya “dil teması” (language contact) kavramıyla incelenir. Ödünçleme (B) ve alıntı (C) bu ilişkinin sadece bir sonucudur.

Soru 20

“Dil, insanlar ve nesiller arasında en önemli iletişim ve aktarım aracı olarak toplumların varlık sebeplerinden biri olmuştur. Dil ile dünyayı algılar, düşüncelerimizi şekillendiririz. Dil bununla sınırlı kalmayıp aynı zamanda gerçekliği de şekillendirir. Ortaya çıkan gerçeklik toplumsal bir algı oluşturur ve toplumun bütün bireylerine aktarılır. Dolayısıyla dil çalışmalarında toplumun, toplumsal çalışmalarda da dilin göz ardı edilemeyeceği gerçeği ortaya çıkar. Çünkü insan olmadan dilin, dil olmadan da toplumun var olması mümkün değildir.”
Yukarıdaki metinde aşağıdaki ilişkilerin hangisinden bahsedilmektedir?

CDoğru cevap

Açıklama

Paragraf bütünüyle dilin toplumsal işlevini, nesillere aktarım aracı olmasını, gerçekliği şekillendirmesini ve toplumun varlığı için ne kadar temel olduğunu vurgulamaktadır. Bu, doğrudan “dil-toplum ilişkisi”ni (toplumdilbilim) açıklamaktadır.