Bütünleme 2025-2026 20 soru

Türk Dili-1 2025-2026 Bütünleme

Kaynak: https://lolonolo.com/2026/02/02/turk-dili-1-2025-2026-butunleme-sorulari/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Türk Dili-1 2025-2026 Bütünleme Soruları

Türk Dili-1 2025-2026 Bütünleme Soruları VİDEO ÖZET

Dilin Anlamsal Boyutu: Gerçek, Yan ve Mecaz Anlam

Dil, sadece bir iletişim aracı değil, aynı zamanda düşüncelerin ve duyguların kavramsal bir örüntüsüdür. Kelimelerin zihnimizde uyandırdığı ilk ve genel anlama gerçek anlam denir. Ancak sosyal ve kültürel etkileşimler sonucunda kelimeler, asıl anlamlarından uzaklaşarak yeni anlamlar kazanırlar. Mecaz anlam, bir sözcüğün ilgi veya benzetme yoluyla gerçek ve yan anlamı dışında kullanılmasıdır. Örneğin, fiziksel bir parçalanmayı ifade eden “çatlamak” fiili, “sıkıntıdan çatlamak” ifadesinde soyut bir bunalımı temsil eder. Bu tür anlam kaymaları, dilin anlatım gücünü zenginleştirir ve edebi metinlerin temelini oluşturur.

Türk Dili Tarihi ve Dönemsel Özellikler

Türkçe, geniş bir coğrafyada yüzyıllar boyu süren bir gelişim evresine sahiptir. 13. ve 15. yüzyıllar arasında Anadolu sahasında filizlenen Eski Anadolu Türkçesi, Türk edebiyatının ve dilinin en saf örneklerini barındırır. Bu dönemin en karakteristik temsilcileri, şiirlerinde Türkçeyi halkın anlayacağı bir durulukla kullanan Yunus Emre ve epik anlatı geleneğinin zirvesi olan Dede Korkut Hikâyeleridir. Dilin tarihsel sürecinde yaşanan ses değişimleri de bu evrimin bir parçasıdır; örneğin, Eski Türkçedeki “til” kelimesinin günümüzde “dil” olması, kelime başındaki sert ünsüzün yumuşaması yani tonlulaşma (ötümlüleşme) olayı ile açıklanır. Cumhuriyet döneminde ise Güneş Dil Teorisi gibi, Türkçenin dünya dillerinin kökeninde yer aldığına dair tezler, bizzat Mustafa Kemal Atatürk ve Türk Dil Kurumu tarafından bilimsel ve siyasi bir vizyonla desteklenmiştir.

Türkçenin Ses Bilgisi (Fonetik) ve Ünlü/Ünsüz Kuralları

Türkçeyi diğer dillerden ayıran en önemli özelliklerden biri sistemli fonetik yapısıdır. Ünlüler; dilin durumu, dudakların şekli ve ağız açıklığına göre sınıflandırılır. Örneğin /u/ ünlüsü; art (kalın), dar ve yuvarlak özelliklerine sahiptir. Ünsüzler cephesinde ise Türkçe kökenli kelimelerin kendine has kısıtlamaları vardır:

Farsçadan geçen “bağçe” kelimesinin Türkçede bahçe olması, sızıcılaşma veya ses benzeşmesi süreçlerinin bir örneğidir.

Dil Planlaması, Ödünçleme ve Devlet Dili

Toplumların kültürel temasları sonucunda diller arasında kelime alışverişi yaşanması kaçınılmazdır. Bu sürece ödünçleme denir. Ancak dilin yozlaşmasını önlemek ve iletişim problemlerini çözmek adına yetkili kurumlarca yapılan bilinçli düzenlemelere dil planlaması adı verilir. Bir devletin sınırları içerisinde yönetim, eğitim ve hukuk gibi resmi alanlarda kullanılan, kanunla belirlenmiş standart dile ise devlet dili veya resmi dil denir. Yazma sürecinde ise başlangıçta kusursuzluk aranmamalı, önce ana hatlar oluşturulmalı ve hedef kitleye uygun bir organizasyon yapılmalıdır.

Söz Dizimi ve Kelime Yapısı

Türkçede cümle yapısı genellikle özne-tümleç-yüklem dizilişini takip eder. Çekimli bir fiil, tek başına bir yargı bildirdiği sürece herhangi bir tümlece ihtiyaç duymadan cümle oluşturabilir. Kelime yapısında ise köke eklenen eklerin işlevi kritiktir. Çekim ekleri (durum, iyelik, çoğul) kelimenin anlamını değiştirmezken; “kitap-lık” örneğinde olduğu gibi yapım ekleri kelimeden yeni bir kavram türetir. Deyimler ve atasözleri ise kalıplaşmış ifade araçlarıdır; deyimler sadece durum bildirirken, atasözleri bir yargı ve öğüt içermesiyle onlardan ayrılır.

Türk Dili-1 2025-2026 Bütünleme Soruları

Türk Dili-1 2025-2026 Bütünleme Soruları

20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
“Mecaz anlam, bir sözcüğün ilgi veya benzetme yoluyla gerçek ve yan anlamı dışında kullanılmasına verilen addır. Mecaz anlam kazanan sözcük genellikle soyut bir anlam taşır. Mecaz anlam sözcüklerin asıl ve yan anlamları dışında, ilişki ve benzerlik yoluyla başka bir kavramı belirtmek üzere kazandıkları anlamdır.”
Buna göre aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi mecaz anlama örnek gösterilebilir?
DDoğru cevap
Açıklama
“Çatlamak” fiili gerçek anlamda katı bir nesnenin parçalanmasıdır. Ancak “sıkıntıdan çatlamak” ifadesinde bu eylem gerçek bir fiziksel parçalanmayı değil, aşırı bunalmayı ifade ettiği için mecaz anlamdadır. Diğer şıklardaki kırmak, beklemek, renk ve şakalaşmak sözcükleri gerçek anlamlarında kullanılmıştır.
Soru 2
“Kültürel temas sonucu ortaya çıkan dil etkileşmesinin sonuçlarına ….. denir. Zamana yayılan bu temaslar sonucunda bir dilin kelime varlığına başka dillerden alınmış kelimeler, tabirler, deyimler eklendiği gibi, dil bilgisi yapısına da eklemelerin olduğu görülür.”
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
DDoğru cevap
Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması

Farklı kültürlerin teması sonucunda bir dilin başka dillerden kelime, deyim ve hatta dil bilgisi yapıları almasına ödünçleme denir. Örneğin Türkçeye Arapça, Farsça ve Fransızcadan geçen kelimeler ödünçlemenin sonucudur.

Soru 3
Güneş dil teorisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Güneş Dil Teorisi, bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından desteklenmiş, geliştirilmiş ve 1930’lu yıllarda Türk Dil Kurumu’nun çalışmalarının merkezinde yer almıştır. Dolayısıyla “kesinlikle desteklenmemiştir” ifadesi tarihi gerçeklere tamamen aykırıdır.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi /u/ ünlüsünün özelliklerini tam olarak vermektedir?
BDoğru cevap
Açıklama
Türkçedeki ünlülerin sınıflandırılmasında /u/ sesi; dilin geriye çekilmesiyle oluştuğu için Art (Kalın), çene açısı dar olduğu için Dar, dudaklar büzüldüğü için Yuvarlak bir ünlüdür.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi dil ölümlerinin sebepleri arasında yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
Dil ölümleri genellikle sosyolojik ve politik nedenlerle (savaş, göç, asimilasyon, baskın dilin prestiji) gerçekleşir. Çocuk ölüm oranlarının artması genel bir demografik sorundur ancak doğrudan ve spesifik bir “dil ölümü sebebi” olarak dilbilim literatüründe birincil nedenler arasında sayılmaz; dilin aktarımı devam ettiği sürece dil yaşar.
Soru 6
Aşağıda Türkçedeki ünsüzlerle ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
CDoğru cevap
Açıklama
Türkçe kökenli kelimelerin en temel fonetik kurallarından biri, kelime başında çift ünsüz bulunmamasıdır (Örneğin: tren, spor, kral gibi kelimeler Türkçe değildir). Bu kurala göre C şıkkındaki ifade yanlıştır.
Soru 7
Aşağıdaki kelimelerden hangisi diğerlerinden farklı bir ek almıştır?
DDoğru cevap
Açıklama

A) Ben-im (İlgi eki / Çekim eki)
B) Dolap-ta (Bulunma hâl eki / Çekim eki)
C) Ev-ler (Çoğul eki / Çekim eki)
D) Kitap-lık (Yapım eki – İsimden isim yapan ek)
E) Kalem-i (Belirtme veya iyelik eki / Çekim eki)
“Kitaplık” kelimesindeki -lık eki kelimenin anlamını değiştiren bir yapım ekidir; diğerleri çekim ekidir.
Soru 8
“Düz bir çizgi çizebilmek için yıllarca uğraşmak gerekiyordu,” cümlesinin ögeleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Cümlenin yüklemi “gerekiyordu”.
Ne gerekiyordu? -> “Uğraşmak” (Özne – bazı dilbilgisi yaklaşımlarında ‘yıllarca uğraşmak’ öbek olarak alınabilir ama şıklara göre parçalanmış).
Niçin gerekiyordu? -> “Düz bir çizgi çizebilmek için” (Zarf Tümleci/Edat Tümleci).
Ne kadar/Nasıl? -> “Yıllarca” (Zarf Tümleci).
Şıklara bakıldığında, “Düz bir çizgi çizebilmek için” (Zarf), “yıllarca uğraşmak” (Özne grubu) şeklinde düşünülürse Zarf – Özne – Yüklem dizilişi en uygun seçenektir.
Soru 9
Kullanılan dilin ya da dillerin resmî bir idare tarafından dil-içi farklılıkların kullanımı ile ilgili problemlerin çözülmesi için bilinçli bir şekilde düzenlenmesi faaliyetine ne ad verilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bir devletin veya yetkili kurumun (TDK gibi), dilin yapısı, kullanımı ve statüsü üzerinde bilinçli olarak yaptığı düzenleme, geliştirme ve standartlaştırma çalışmalarına Dil Planlaması denir.
Soru 10
Yazmaya başlamak zordur. Başlangıçta şekilsel faktörler üzerinde durmamak sadece duygu, düşünce veya bilgileri olduğu gibi yazarak başlamak işi kolaylaştırır. Başlangıçta kusursuz metnin yazılması amaçlanmamalıdır. Metnin ana hatlarını çıkarmak ve sonra bunları başlıklar ve alt başlıklar hâlinde organize etmek amaçlanmalıdır. Giderek başlıkların altının doldurulması daha kolay olacaktır. Yazının içeriği, okur özellikleri ve yazma amacına göre sınırlandırılmalı; okurun ilgisini çekmeyecek, amaç dışına çıkan şeyler metne dâhil edilmemelidir.
Bu parçanın yazarı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
EDoğru cevap
Açıklama
Parçada yazar; “işi kolaylaştırır”, “amaçlanmamalıdır”, “sınırlandırılmalı”, “dahil edilmemelidir” gibi ifadelerle yazma eylemini gerçekleştireceklere yol göstermekte ve tavsiyelerde (önerilerde) bulunmaktadır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisinde altı çizili sözcük temel anlamının dışında kullanılmıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
“Ocak” kelimesinin temel anlamı ateş yakılan yerdir. B şıkkında ise “fesat ocağı” tamlamasında, kötülüğün yayıldığı merkez/yer anlamında mecaz (yan anlamdan ziyade mecazlaşmış) olarak kullanılmıştır. Diğer şıklardaki yaş, ayak, cep ve eşek kelimeleri temel anlamlarındadır.
Soru 12
Dede Korkut Hikâyeleri ve Yunus Emre’nin şiirlerini okuyan birisi Türkçenin hangi dönemine ait eserleri okuduğunu söyleyecektir?
EDoğru cevap
Açıklama
Dede Korkut Hikâyeleri (yazıya geçirilişi) ve Yunus Emre, 13. ve 15. yüzyıllar arasında Anadolu’da gelişen ve Batı Türkçesinin ilk devresi olan Eski Anadolu Türkçesi döneminin en önemli ürünleridir.
Soru 13
Eski Türkçede “til” olan kelimenin günümüz Türkçesinde “dil” olması aşağıdaki ses olaylarının hangisi ile açıklanabilir?
DDoğru cevap
Açıklama
“t” sesi tonsuz (sert) bir ünsüzdür; “d” sesi ise tonlu (yumuşak) bir ünsüzdür. Kelime başındaki sert “t” sesinin yumuşayarak “d”ye dönüşmesi olayına Tonlulaşma (ötümlüleşme) denir.
Soru 14
Aşağıdaki altı çizili birleşik kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır?
CDoğru cevap
Açıklama
TDK yazım kurallarına göre, hayvan türlerinden birinin adıyla kurulan birleşik kelimeler ayrı yazılır (köpek balığı, uğur böceği vb.). Bu nedenle ”köpekbalığı” bitişik değil, ”köpek balığı” şeklinde ayrı yazılmalıdır. (Gecekondu, hanımeli, güneybatı ve akşamüstü bitişik yazılır).
Soru 15
Farsça bağçe kelimesinin günümüz Türkçesinde bahçe olması aşağıdaki ses olaylarından hangisi ile açıklanabilir?
CDoğru cevap
Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması

Farsça 'bağçe' kelimesinde ötümlü (yumuşak) 'ğ' sesi, kendisinden sonra gelen ötümsüz (sert) 'ç' sesinin etkisiyle ötümsüz 'h' sesine dönüşmüştür. Bir ünsüzün yanındaki ünsüze benzeyerek değişmesine ünsüz benzeşmesi denir.

Soru 16
Türkçe cümle ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
EDoğru cevap
Açıklama
Türkçede çekimli bir fiil (yüklem) tek başına cümle oluşturabilir. “Durdu.” kelimesi, içinde gizli özneyi (O) barındıran tam ve kurallı bir cümledir. Cümle olması için tümlece ihtiyaç yoktur. E şıkkı yanlıştır.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi Türkçenin yardımcı seslerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Şimdiki zaman eki “-yor”un önünde kullanılan yardımcı sesler (yardımcı ünlüler) dar ünlülerdir: ı, i, u, ü. Geniş ünlü olan ”a” sesi, yardımcı ses olarak kullanılmaz (sadece bazı istisnai kök birleşmelerinde ünlü türemesi olabilir ama standart yardımcı ses değildir). Ayrıca “y, n, s, ş” kaynaştırma (yardımcı) ünsüzleridir. Bu bağlamda C şıkkı (a) yardımcı ses grubuna girmez.
Soru 18
Aşağıdakilerin hangisi deyimlerin bir özelliği değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
Deyimler (örneğin “etekleri zil çalmak”), bir durumu veya kavramı belirtirler ancak yargı bildirmezler (öğüt vermezler, genel kural koymazlar). Yargı bildiren, öğüt veren kalıplaşmış sözler Atasözleridir. A şıkkı atasözünün özelliğidir.
Soru 19
“Bir devletin sınırları içerisinde yönetimde, hukukta, eğitimde ve ticarette gerek sözlü gerekse yazılı iletişimde kullanılan, genellikle kanunla belirlenen dile denir. Bu dile resmî dil de denir.”
Tanımdaki dil aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Tanımda “resmî dil” ifadesinin eş anlamlısı sorulmaktadır. Bir devletin resmi kurumlarında kullanılan dile ”Devlet Dili” (veya Resmî Dil) adı verilir.
Soru 20
Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?
ADoğru cevap
Açıklama
Türkçede bu kelime, iki ünsüz arasında ünlü bulunarak yazılır: ”Kılavuz”. A şıkkında “ı” harfi eksik olduğu için yazım yanlışı yapılmıştır. (Diğer şıklardaki yazımlar doğrudur: Eşkıya, Kirpik, Laboratuvar, Başvurmak).