Cümlenin temel ögeleri yüklem ve öznedir. Yüklem cümlede yargı bildiren ögedir; özne, yüklenen işin/oluşun yapıcısıdır ve 'kim/ne' sorusunun karşılığıdır. Nesne (kimi/neyi) ve tümleçler (belirtili-belirtisiz nesne, dolaylı tümleç, zarf tümleci, edat tümleci) cümleyi genişletir.
Cümle türleri
Yüklemine göre: fiil cümlesi / isim cümlesi (Yarın hava güneşli olacak. → fiil; Kitap çok güzel. → isim). Ögelerin dizilişine göre: kurallı (yüklem sonda), devrik (yüklem sonda değil), kesik (yüklem düşmüş) cümle. Anlamına göre olumlu, olumsuz, soru, ünlem cümleleri kurulur.
Anlam özellikleri
Sözcükler gerçek, yan, mecaz ve terim anlamlarıyla kullanılabilir ('Gözü yollarda kaldı' → yan/mecaz). Anlam kayması ve anlam belirsizliği, sınavda cümle yorumlama sorularının temelini oluşturur; özne-yüklem uyumuna ve noktalamaya dikkat edilmelidir.