Türk Dili-2 2019 Ara Sınav (Vize)

Sınırlı sayıda kural ve kelimeyle sınırsız sayıda cümle üretebilme yeteneği, Noam Chomsky'nin üretici (türetici) dilbilgisi kuramının temel düşüncesidir. Chomsky bu yetinin insanda doğuştan bulunduğunu savunur.

Yazım kurallarına göre akrabalık bildiren kelimeler özel addan sonra geldiğinde büyük harfle başlamaz: 'Fatma teyzem' biçiminde yazılmalıdır. Diğer seçeneklerde özel adlar (Bilecik, Atatürk, İstanbul, Taksim) doğru şekilde büyük harfle yazılmış, cins isimler küçük bırakılmıştır.

Türkçe sondan eklemeli bir dildir ve ön ek kullanmaz. 'Antidemokratik' kelimesindeki 'anti-' yabancı kökenli bir ön ektir; Türkçe karşılığı 'demokrasi karşıtı' gibi ifadelerdir. Diğer kelimeler (modernleşme, plakalı, jelatinli) ise sona eklenen Türkçe eklerle türetilmiştir.

Dilde karşılığı bulunduğu halde, kültürel, siyasi veya ekonomik bakımdan üstün görülen bir milletin dilinden özenti sonucu alınan kelimelere özenti alıntı denir. Kültür alıntıları ise dilde karşılığı olmayan kavramlarla birlikte gelen kelimelerdir.

Chomsky'ye göre insan beyninde doğuştan bulunan ve çocuğun içinde doğduğu dili kısa sürede, kusursuzca öğrenmesini sağlayan yapıya dil edinim düzeneği denir. Bu görüş, dil öğreniminin yalnızca taklit ve pekiştirmeyle açıklanamayacağını savunur.

UNESCO'nun sınıflandırmasında tehlikedeki diller, hayatta kalmayı mümkün kılacak sayıda konuşuru olan ama bunun ancak uygun koşullar ve toplum desteğiyle gerçekleşebileceği dillerdir. Neredeyse ölü diller ise yalnızca birkaç yaşlı konuşuru kalan, yaşama şansı görülmeyen dillerdir.

Bu söz, İngiliz düşünür John Locke'a aittir. Locke, 'İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme' adlı eserinde Tanrı'nın insanı toplumsal bir varlık olarak yarattığını ve ona ortak bağ olarak dili verdiğini, kelimelerin de fikirlerimizin işaretleri olduğunu belirtir.

Türk Dili Tetkik Cemiyeti, Atatürk'ün direktifiyle 12 Temmuz 1932'de kuruldu ve 1936'da Türk Dil Kurumu adını aldı. Kurumun kuruluş yıldönümü bugün de Dil Bayramı'ndan ayrı olarak 12 Temmuz'da anılır.

Güneş Dil Teorisi, 24-31 Ağustos 1936'da toplanan III. Türk Dil Kurultayı'nda görüşüldü. Bu teori, tüm dillerin Türkçeden türediğini ileri süren ve dönemin dil politikasını etkileyen bir kuramdı.

1913'te özellikle orduda kullanılmak üzere Arap harflerinin ayrı ayrı (bitiştirilmeden) yazılmasını öngören 'Hurûf-ı Munfasıla' denemesini Harbiye Nazırı Enver Paşa başlattı. Bu yüzden bu yazıya 'Enver Elifbası' veya 'Ordu Elifbası' denir; uygulamadaki güçlükler nedeniyle kısa sürede terk edildi.

Türk Dili Tetkik Cemiyeti kurulduğunda lügat ve ıstılah (sözlük ve terim), gramer ve sentaks, etimoloji, lenguistik ve filoloji, derleme ve yayın gibi kollar oluşturuldu. 'Fonoloji ve fonetik' adlı bir kol bu yapı içinde yer almadı.

Birinci Türk Dil Kurultayı, Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin kuruluşunun ardından 26 Eylül 1932'de Dolmabahçe Sarayı'nda toplandı. Kurultayın toplandığı 26 Eylül, bugün Dil Bayramı olarak kutlanır.

Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin kurucuları Samih Rifat, Ruşen Eşref (Ünaydın), Celal Sahir (Erozan) ve Yakup Kadri (Karaosmanoğlu)'dur. İbrahim Şinasi ise 19. yüzyılda yaşamış (öl. 1871) bir Tanzimat dönemi yazarıdır; 1932'de kurulan cemiyetin kurucusu olamaz.

'Yaptıkları yolda yol olsa!' cümlesindeki 'da' bulunma eki değil, 'de/dahi' anlamı katan bağlaçtır: 'Yaptıkları yol da yol olsa!' şeklinde ayrı yazılmalıdır. Diğer cümlelerde 'yolda' kelimesi 'yolun içinde/üzerinde' anlamında bulunma eki aldığı için bitişik yazımı doğrudur.

Türkçede bir hecede yalnızca bir ünlü bulunur; çift ünlü (ünlü birleşmesi) Türkçenin özelliği değildir, bu yüzden A şıkkı yanlıştır. Ses uyumları, söz sonunda b-c-d-g bulunmaması, çok heceli kelimelerin p ile bitmemesi ve ayın-hemze seslerinin olmaması ise Türkçenin ses özellikleridir.

1 Kasım 1928'de kabul edilen Latin harfli Türk alfabesinde 8 ünlü ve 21 ünsüz olmak üzere toplam 29 harf vardır. İngiliz alfabesinden farklı olarak q, w, x yoktur; ç, ğ, ı, ö, ş, ü harfleri eklenmiştir.

İbrahim Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa ve Şemsettin Sami, Tanzimat döneminde halkın anlayabileceği sade bir dille yazmayı savunarak yazı dili ile konuşma dili arasındaki farkı azaltmaya çalışmıştır. Fuzuli ise 16. yüzyılda yaşamış, Arapça ve Farsça unsurlarla dolu klasik Divan şiiri yazan bir şairdir.

Yalnızca az sayıda yaşlı konuşuru kaldığı için yaşama ihtimali görülmeyen dillere neredeyse ölü diller denir. Tehlikedeki diller ise yeterli konuşuru olan ama ancak destekle yaşayabilecek dillerdir.

1932'de kurulan Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin adı önce 1934'te Türk Dili Araştırma Kurumu, 1936'da da Türk Dil Kurumu olarak değiştirildi. Bu nedenle bugünkü adın alındığı yıl 1936'dır.

Plaza dili, iş yerlerinde Türkçe cümle içine gereksiz yere İngilizce kelimeler karıştırılarak oluşturulan konuşma biçimidir ('handle etmek', 'sort etmek', 'print out', 'hard copy' gibi). B şıkkındaki 'Bu işte çok ince hesaplar yapılıyor' cümlesinde yabancı kelime bulunmadığı için plaza diline örnek değildir.

Nisan 1911'de Selanik'te kurulan ve aynı adlı dergiyi çıkaran topluluk Genç Kalemler hareketidir. Ömer Seyfettin, Ali Canip ve Ziya Gökalp öncülüğünde 'Yeni Lisan' makalesiyle sade, konuşulduğu gibi bir Türkçe savunulmuştur.

'Ki' bağlacı her zaman ayrı yazılır; 'Bilmem ki' yazımı doğrudur. Diğerlerinde ise yanlışlar vardır: 'Zonguldak'tan' (sert ünsüz benzeşmesi), 'olur ki' (ayrı), 'minibüste' (benzeşme) ve 'açılacak' biçiminde yazılmalıdır.

Türk Harf Devrimi, 1 Kasım 1928'de TBMM'de kabul edilen 'Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun' ile gerçekleşti. Böylece Arap harfleri yerine Latin kökenli Türk alfabesi kullanılmaya başlandı.

Türkler İslamiyet'i kabul ettikten sonra yaklaşık 10. yüzyıldan 1928'e kadar, yani bin yıla yakın bir süre Arap alfabesini kullandılar. Göktürk ve Uygur alfabeleri daha kısa süre, Latin alfabesi ise 1928'den beri kullanılmaktadır.