Türk Dili-2 2020 Ara Sınav (Vize)

Açıklayıcı (bilgilendirici) metinler, okura belirli bir konuda bilgi vermeyi amaçlar. Betimsel metin bir varlığı tasvir eder, anlatısal metin olay anlatır, kanıtlayıcı metin ise bir görüşü ispatlamaya çalışır.

Klasik Türk edebiyatında Arapça ve Farsça kelime ve terkiplere yöneliş 16. yüzyılda, Osmanlı'nın siyasi ve kültürel açıdan zirveye ulaştığı dönemde belirgin biçimde artmıştır. Fuzuli, Baki gibi şairlerin yaşadığı bu dönem Divan edebiyatının klasik çağıdır.

Makalede sade, açık ve yapmacıksız bir dil kullanılmalıdır; 'sade ama süslü' ifadesi hem çelişkilidir hem de makalenin bilgilendirici yapısına aykırıdır. Araştırma, önceki çalışmaları görme, delillere dayanma ve sonuca varma ise makalenin gerekleridir.

Yazmaya hazırlık aşamasında konu seçilir, amaç, yazı türü ve hedef kitle belirlenir. Düzeltme ise yazı oluşturulduktan sonra yapılan son aşamalardandır; bu yüzden hazırlık aşamasında yer almaz.

Sonuç bölümünde ana düşüncenin önemi vurgulanır (I), okurda son bir izlenim bırakılır (II) ve bu bölüm önceki bölüme dil ve düşünce yönünden bağlıdır (IV). Konunun ayrıntılarıyla anlatılması (III) ise gelişme bölümünün özelliğidir.

Taslakların incelenirken önce kelime, cümle ve anlatıma, yani içeriğe odaklanıldığı aşama yazıyı oluşturma (taslak) aşamasıdır. İmla ve noktalama kontrolü ise sonraki düzeltme aşamasına bırakılır.

'Birçok' sözcüğü zaten çokluk bildirdiği için ardından gelen isim çoğul eki almamalıdır: 'birçok yöntemle' doğrudur. 'Birçok yöntemlerle' kullanımı çokluğun iki kez belirtilmesinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.

Klasik edebiyatın dili, yoğun Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar içerdiğinden günümüz Türkçesinden en çok kelime (söz) varlığı bakımından ayrılır. Temel dil bilgisi yapısı ise büyük ölçüde Türkçedir.

Konferans daha genel bir dinleyici kitlesine, bildiri ise alanında uzman kişilerden oluşan özel bir kitleye hitap eder. Bildiriyi sunan kişi konunun uzmanıdır ve görüşünü kanıtlamaya çalışır; konferansta ise daha genel bir konu ele alınır. Bu yüzden sıralama 'konferans – bildiri – bildiri – konferansta' olmalıdır.

Tezin yöntem bölümünde araştırma modeli, evren-örneklem (çalışma grubu), verilerin toplanması ve verilerin analizi alt başlıkları yer alır. Problem durumu ise araştırmanın gerekçesini ortaya koyduğu için giriş bölümünde verilir.

Mesnevi, beyitlerin kendi arasında kafiyelendiği, uzun anlatılara uygun nazım biçimidir; aşk hikayeleri, dini ve ahlaki konular, destanî anlatılar mesnevilerle işlenmiştir. Hükümdara ve devlet büyüklerine övgü ise asıl olarak kaside türünün konusudur.

İnsan kendisini ve çevresini resim, heykel, müzik gibi sanatlarla da ifade eder; ancak seçeneklerden hem kendini hem çevresini en kapsamlı ve doğrudan anlatma ihtiyacını karşılayan yol yazılı anlatımdır. Coğrafya ise bir bilim dalıdır, anlatım aracı değildir.

Yazma süreci planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme, düzenleme ve değerlendirme aşamalarından oluşur. Özetleme bir metni kısaltma becerisidir; yazım aşamalarından biri değildir.

İnsanoğlu kendini ve çevresini resim, heykel ve müzik gibi sanatlarla ya da yazılı anlatımla ifade eder. Coğrafya ise yeryüzünü inceleyen bir bilim dalıdır; bir ifade ve anlatım yöntemi değildir.

Pastoral şiir kır hayatını, doğayı ve köylü yaşamını konu alır. Başakların sararması, ekin biçme ve harman gibi kırsal tablolar bu dizelerin pastoral nitelik taşıdığını gösterir.

Rumelhart, metin kaynaklı (aşağıdan yukarı) ve zihin kaynaklı (yukarıdan aşağı) modellerin eksiklerini eleştirerek ikisini birleştiren etkileşimli okuma modelini geliştirmiştir. Bu modelde okur, metindeki bilgiyle ön bilgisini eş zamanlı kullanır.

Okuma süreci bir amaçla başlar: bilgi edinmek, eğlenmek, sınava hazırlanmak gibi. Okuma amacı hangi metnin seçileceğini ve hangi stratejinin (tarama, yoğun okuma vb.) kullanılacağını belirler. Bu yüzden süreci başlatan etmen okuma amaçlarıdır.

Derece veya diploma almak için belli biçim kurallarına göre hazırlanan bilimsel çalışma tezdir. Bir konuyu ayrıntılı inceleyip sonuca ulaşan ya da bir savı kanıtlarla savunan yazı makaledir. Uzmanlarca hazırlanıp bilimsel kongrelerde sunulan metin ise bildiridir. Sıralama: tez, makale, bildiri.

Parçada önce hayvanların kokuyla ihtiyaç duydukları besini seçtiği anlatılıyor; boşluktan sonra ise 'hangisine daha çok ihtiyaç duyduğumuz bile genlerimizde bulunur' denerek konu insana geçiyor. B şıkkı 'Bizler de bunun gibi' diyerek bu geçişi sağlar ve 'hangisine' ifadesinin işaret ettiği etçil-otçul besinleri tanıtır.

Cümlede 'Urla'ya olan ilginin artırılmasına ve böylece tanınmasına' denmiş; ancak 'tanınmasına' sözcüğünün kimin tanınması olduğunu gösteren tamlayanı ('Urla'nın') eksiktir. İlk tamlama 'Urla'ya olan ilgi' biçiminde kurulduğu için 'Urla' ikinci yargıya tamlayan olarak ortak olamaz; bu, tamlayan eksikliğinden doğan bir anlatım bozukluğudur.

Boşluktan sonraki 'Bu anlamda günlük yaşamın bir parçası sayılabilir' cümlesi, önce stresin ne olduğunun açıklanmasını gerektirir. Bu yüzden boşluğa stresin tanımını veren A şıkkı gelmelidir. Diğer seçenekler 'bu anlamda' ifadesinin dayanacağı bir tanım içermez.

Parçanın ana çizgisi Oğuz Atay'ın romanlarının Türk romanına kazandırdığı çağdaş özelliklerdir: I. cümle yazarın önemini söyler, III-IV-V cümleler ise bu romanların birey merkezli yapısını ve sonucunu açıklar. II. cümle ise çağdaş Batı romanıyla ilişki gibi farklı bir gerekçeye geçip akışı bozar; çıkarıldığında I'den III'e geçiş daha tutarlıdır.

Arapça kökenli 'hâcet' kelimesi 'ihtiyaç, gereksinim' anlamına gelir. Beyitteki 'kullarının hâcetini revâ eyle' ifadesi 'kullarının ihtiyacını karşıla' demektir.

Parça önce genel bir tanıtımla (II: Refik Halit'in çok yönlülüğü) başlar, ardından gazeteciliği (I), hikayeciliği (III) ve romancılığı (IV) sırayla açıklanır. V. cümle ise sürgünden hikayeleri sayesinde kurtulup romana yöneldiğini söyleyerek önceki cümlelerdeki gazetecilik-sürgün, hikaye ve roman bilgilerini birbirine bağlayan bir sonuç niteliği taşır. Bu nedenle en sona V gelir.

Boşluktan sonraki cümle 'Bu ihtiyaca bağlı olarak...' diye başladığı için boşluğa bir ihtiyaçtan söz eden cümle gelmelidir. A şıkkı oyunu çocukların en temel ihtiyaçlarından biri olarak tanımlayarak bu bağı kurar; diğer seçeneklerde 'ihtiyaç' kavramı yoktur.

Sesli ve sessiz okuma, okumanın fiziksel yönüne, yani ses organlarının kullanılıp kullanılmamasına dayanan ayrımdır. Metin kaynaklı-zihin kaynaklı okuma bilişsel süreci, yoğun-yaygın okuma ise amaç ve kapsamı esas alır.

IV. cümle 'Bu demektir ki' ifadesiyle önceki bilgilerden bir sonuç çıkarır; V. cümle ise Ömer Seyfettin'in hem eser verip hem kuramsal görüş ortaya koyduğunu açıklayarak bu sonuca zemin hazırlar. Bu yüzden V'in önce, IV'ün en sonda yer alması gerekir; yani IV ve V yer değiştirmelidir.

Başarılı yazılı anlatım için gözlem yapmak, okumak, düşünmek ve ana dilini iyi kullanmak önemlidir; bunlar içeriği ve ifadeyi besler. Güzel el yazısı ise biçimsel bir beceridir ve anlatımın kalitesini belirlemez.