Türk Dili-2 2021 Final

Arapça kökenli 'hâcet' kelimesi 'ihtiyaç, gereksinim' anlamına gelir. Beyitteki 'kullarının hâcetini revâ eyle' ifadesi 'kullarının ihtiyacını karşıla' demektir. 'İstek' anlamca yakın olsa da kelimenin karşılığı ihtiyaçtır.

Makalede sade, açık ve yapmacıksız bir dil kullanılır; süslü anlatım makalenin bilgilendirici niteliğiyle bağdaşmaz ve 'sade ama süslü' ifadesi kendi içinde çelişkilidir. Önceki çalışmaları görmek, araştırma yapmak, delillere dayanmak ve sonuca varmak ise makale yazımının gerekleridir.

Parçada önce hayvanların kokuyla ihtiyaç duydukları besini seçtiği anlatılıyor; boşluktan sonra ise 'Hatta hangisine daha çok ihtiyaç duyduğumuz bile genlerimizde bulunur' denerek konu insana geçiyor. Bu geçişi E şıkkı sağlar: 'Bizler de bunun gibi' ifadesi hayvanlarla insanlar arasında bağ kurar ve 'hangisine' sözüyle etçil-otçul besinlere gönderme yapılır.

Paragrafın girişi, genel bir yargıyla konuyu tanıtan III. cümle olmalıdır: 'Spor günümüzde milyonları peşinden sürükleyen etkinlikler dizisidir.' Ardından IV etkisinin büyüklüğünü, I ve II örnekleri, V ise sonucu verir. I, IV ve V cümleleri 'bazen', 'o yüzden', 'dolayısıyla' gibi önceki cümleye bağlanan ifadeler içerdiğinden giriş cümlesi olamaz.

Yazma süreci planlama, taslak oluşturma, gözden geçirme, düzenleme ve değerlendirme aşamalarından oluşur. Özetleme ise bir metni kısaltarak ana fikirleri aktarma becerisidir; yazma sürecinin aşamalarından biri değildir.

'Birçok' sözcüğü zaten çokluk anlamı taşıdığı için ardından gelen isim çoğul eki almaz: 'birçok yöntemle' denmelidir. 'Birçok yöntemlerle' kullanımında çokluk iki kez belirtildiği için anlatım bozukluğu (gereksiz ek) vardır.

Bilimsel çalışmalar titizlik ve uzun bir süre gerektirdiği için araştırmacı sabırlı olmalı, aceleci olmamalıdır. III. cümlede 'titiz ve aceleci olmalıdır' denmesi hem bilgi yanlışıdır hem de kendi içinde çelişkilidir.

Açıklayıcı (bilgilendirici) metin, okuru belirli bir konuda bilgilendirmeyi amaçlar. Betimsel metin bir varlığın görüntüsünü, anlatısal metin olayları, kanıtlayıcı metin ise bir görüşü ispatlamayı amaçlar.

Parça, GDO'lu ürünlerin yararlarını (II) ve olası zararlarını (III, IV) tartışıyor. V. cümle ise besin teknolojisinin alerjenliği azaltmak için gen transferi yapabildiğinden söz ederek ana düşünceden farklı bir konuya geçiyor. Bu nedenle anlam bütünlüğünü bozan cümle V'tir.

Başarılı yazılı anlatım için gözlem yapmak, okumak, düşünmek ve ana dilini iyi kullanmak gerekir; çünkü bunlar içeriği ve ifadeyi besler. Güzel el yazısı ise biçimsel bir beceridir ve yazının anlatım kalitesini belirlemez.

Rumelhart, metin kaynaklı (aşağıdan yukarı) ve zihin kaynaklı (yukarıdan aşağı) modellerin eksikliklerini eleştirerek ikisini birleştiren etkileşimli okuma modelini geliştirmiştir. Bu modelde okur metindeki ipuçlarıyla ön bilgisini aynı anda kullanır.

Dizelerde 'Bil kıymetini sen atanın' diyerek okura öğüt veriliyor; babanın sevinçte ve dertte her zaman yanında olduğu hatırlatılıyor. Öğüt vermeyi, bir şey öğretmeyi amaçlayan şiirlere didaktik (öğretici) şiir denir.

Klasik (Divan) edebiyatının dili, yoğun Arapça ve Farsça kelime ve tamlamalar içerdiği için günümüz Türkçesinden en çok kelime varlığı (söz varlığı) bakımından farklıdır. Temel dil bilgisi yapısı ise büyük ölçüde Türkçedir.

Rapor, belirli bir plana (giriş, gelişme, sonuç) göre, uzman kişilerce ve nesnel bir dille yazılır. Konu derinlemesine incelendiği için uzunluk sınırı yoktur; yüzeysellik ve öznellik rapora aykırıdır.

Yalnızca iki kişi karşılaştırılırken üstünlük bildiren 'en' kullanılmaz. 'İki kardeşten en büyüğü' yerine 'iki kardeşten büyüğü' denmelidir; 'en' sözcüğü gereksizdir.

Herhangi bir konuda farklı düşüncelerin karşılıklı savunularak ve konuşularak ortaya konduğu hazırlıksız konuşmaya tartışma denir. Panel ve forum ise önceden düzenlenen, bir başkan yönetiminde yapılan toplantılardır; konferans ise tek kişinin hazırlıklı konuşmasıdır.

Türkçede yer adlarında vurgu genellikle ilk hecede olsa da bu kural istisnasız değildir; örneğin 'Edirne' gibi bazı üç heceli yer adlarında vurgu ikinci hecededir. Bu yüzden 'her zaman ilk hecededir' ifadesi yanlıştır. 'Her zaman' gibi kesin genellemeler bu tür sorularda dikkat edilmesi gereken ipuçlarıdır.

Bir iş veya sorun hakkında düşünülüp tartışıldıktan sonra verilen kesin yargıya karar denir. Rapor inceleme sonucunu, tutanak ise bir olayın tespitini anlatan belgedir.

Dilekçe, bir kişinin resmi kuruma isteğini veya şikayetini bildirmek için yazdığı resmi bir yazıdır; 'resmi ve özel dilekçe' diye bir ayrım yoktur. Yazım-noktalama kurallarına uyulması, konunun açık yazılması, ek belgelerin eklenebilmesi ve tarihin gün-ay-yıl olarak yazılması ise dilekçenin özellikleridir.

Bilgisine başvurmaya değer kişilere hazırlanmış soruların doğrudan yöneltilmesiyle yapılan konuşmaya röportaj (mülakat) denir. Bir konuda durum ve tutumu belirlemek için hazırlanan ayrıntılı soru dizisine ise anket adı verilir.

Mektuplar özel mektup (aile ve dostlara), edebi mektup (sanat değeri taşıyan), iş mektubu ve resmi mektup olarak sınıflandırılır. 'Hitap mektupları', 'sorunları dile getiren mektup' ya da 'son lafı dile getiren mektup' diye bir mektup türü yoktur; bu yüzden yalnızca özel, edebi ve iş mektubunun birlikte verildiği şık doğrudur.

Raporun sonuç bölümünde inceleme sonucunda varılan yargılar ortaya konur ve tespit edilen olumsuzlukları gidermek için öneriler sunulur. Giriş bölümü amacı tanıtır, gelişme bölümü ise inceleme ayrıntılarını içerir.

Gevşeklik, dil ve dudak kaslarının yeterince çalıştırılmamasından, yani tembellikten kaynaklanan; seslerin belirsiz ve özensiz çıkarıldığı konuşma kusurudur. Kekemelik ses/hece tekrarlarıyla, tutukluk ise konuşmaya başlamakta zorlanmayla ilgilidir.

Pelteklik, tutukluk, ses atlaması ve gevşeklik, seslerin doğru çıkarılmamasından kaynaklanan boğumlama (artikülasyon) kusurlarıdır. Dizartri ise konuşma kaslarını kontrol eden sinir sistemindeki hasardan kaynaklanan nörolojik bir konuşma bozukluğudur; bu nedenle boğumlama kusurları arasında sayılmaz.

Tragedya, komedya, melodram ve fars, Antik Yunan'dan itibaren gelişen Batılı tiyatro türleridir. Kukla ise Karagöz, meddah ve orta oyunu gibi geleneksel Türk tiyatrosu türleri arasında yer alır.

Kişinin gördüklerini, yaşadıklarını ve birikimini samimi bir ortamda, kesin bir sonuca bağlama amacı gütmeden paylaştığı hazırlıksız konuşmalara sohbet denir. Tartışmada ise karşıt görüşler savunulur; panel ve açık oturum ise önceden planlanan toplantılardır.

Eleştirel düşünme; analiz, sentez, neden-sonuç ilişkisi kurma, çok yönlü bakış ve nesnel, bilimsel bir yaklaşım gerektirir. Ön yargılar ise nesnelliği bozduğu için eleştirel düşünmede kaçınılması gereken bir unsurdur; bu yüzden C şıkkı yanlıştır.

I. cümle, yazarın kendi yaşadığı veya tanık olduğu olayları sanatlı bir dille anlattığı anı (hatıra) türünü tanımlar. II. cümle ise bir eserin iyi ve kötü yanlarını ortaya koyarak değerini belirleyen eleştiriyi anlatır. Biyografi başkasının hayatını, deneme ise kişisel düşünceleri anlatır.

Rapor, bir konunun uzmanlarca incelenip araştırılması sonucunda hazırlanırken tutanak, bir olay veya toplantı sırasında, olay anında yazılır. A şıkkı bu ilişkiyi tersine çevirmiştir; rapor uzmanlık gerektirir.

Sanat, edebiyat ve düşünce insanlarının bir görüşü açıklamak veya bir tezi savunmak amacıyla, genellikle bir kişiye hitap ediyor görünse de kamuoyuna seslenerek gazete ve dergilerde yayımladığı mektuplara açık mektup denir. Özel mektup ise yalnızca alıcıya yönelik kişisel mektuptur.

Parçada belirli bir alandaki uzmanlığın ürünü olan, terimlere açık, söylediklerini kanıtlama yükümlülüğü bulunan ve önceki çalışmaların gözden geçirilmesini gerektiren yazı türü anlatılıyor. Bu özellikler makaleye aittir. Deneme ve fıkrada ise yazarın düşüncelerini kanıtlama zorunluluğu yoktur.

Araştırma sorusunun olası yanıtına dair önceden yapılan öngörü veya kestirime hipotez (denence) denir. Hipotez, yapılacak ölçüm ve gözlemlerle doğrulanır ya da çürütülür.

'Köprü'nün 'körpü', 'kibrit'in 'kirbit' şeklinde söylenmesinde kelimedeki seslerin yerleri değiştirilmiştir. Seslerin yer değiştirmesi veya başka seslerle karıştırılmasından kaynaklanan bu konuşma bozukluğuna değiştirme denir. Ses atlamasında ise bir ses tamamen söylenmez.

Gezilip görülen yerler ve yaşanan olaylar aynı gün yazılırsa günce (günlük) olur; üzerinden zaman geçtikten sonra yazılırsa hatıra (anı) adını alır. Günlüğü anıdan ayıran temel ölçüt, olayların yaşandığı gün tarih atılarak yazılmasıdır.

Akıcılık, konuşmacının söyleme hızı ile dinleyicinin dinleme ve anlama hızı arasındaki dengeyi ifade eder. Çok hızlı ya da çok yavaş konuşma bu dengeyi bozarak iletişimi zorlaştırır.

Fantastik romanlar, gerçek dünyada karşılığı olmayan olağanüstü olay, kişi ve mekânlarla örülü kurmaca bir dünyayı işler. Tarihsel roman geçmiş olayları, biyografik roman ise gerçek bir kişinin hayatını konu alır.

Dil, kişinin belleğine doğuştan itibaren toplumdan aktarılan ortak bir sistemdir. Söz ise bu sistemin bireyin iradesiyle, belirli bir anda kullanılmasıdır (Saussure'ün dil-söz ayrımı). Bu yüzden boşluklara sırasıyla 'dil' ve 'söz' gelir.

Pastoral şiir kır hayatını, doğayı ve çiftçi yaşamını işler. Dizelerde başakların sararması, ekin biçimi, harman ve buğdayın saptan ayrılması gibi kırsal hayata ait tablolar bulunduğu için pastoral nitelik ağır basar.

Deneme türünün kurucusu Fransız Montaigne'dir; ancak daha düzenli, ciddi ve öğretici bir üslupla yazılan formel (resmi) denemenin öncüsü İngiliz düşünür Francis Bacon'dur. Montaigne'in denemeleri ise samimi, kişisel üslubuyla informel denemeye örnektir.

Bilimsel bir konuda araştırma bulgularının ve yorumların paylaşıldığı, akademik dergilerde yayımlanan metin türü makaledir. Köşe yazısı ve eleştiride ise yazarın kişisel görüşleri ön plandadır.

Biyografik roman, gerçek bir kişinin hayatını kurgu öğeleriyle zenginleştirerek anlatır. Onu düz biyografiden ayıran şey, belgesel gerçeklikle yetinmeyip kurmaca esasında tasarlanıp yazılmasıdır. Boşluktan önceki 'kurmacalaştırdığı' ifadesi de bu cevaba işaret eder.

Metinde gözlem ve deneylere dayanan, kanıt tabanlı bir yaklaşımdan söz ediliyor. Bilimsel araştırmanın deneyime ve gözleme dayanan bu özelliğine ampirik yaklaşım denir.

Dilekçe resmi bir yazıdır ve 'Gereğini saygılarımla arz ederim' gibi kalıplaşmış bir ifadeyle bitirilir; 'Rica ederim' ifadesi kullanılmaz. Beyaz çizgisiz kağıt kullanılması, makam adının büyük harfle yazılması ve eklerin sol alt köşede belirtilmesi ise dilekçe yazım kurallarındandır.

Duygu ve düşünceleri sese ve anlamlı söze dönüştürerek jest, mimik, vurgu ve tonlama yardımıyla karşıdakine aktarma eylemine konuşma denir. Sözsüz iletişim ise sözcük kullanmadan beden diliyle yapılan iletişimdir.

İletişimde her insan ya konuşan (verici) ya da dinleyen (alıcı) konumundadır. Konuşma eylemi bu iki rol arasında gerçekleştiği için boşluklara sırasıyla 'konuşan' ve 'dinleyen' gelir.

Önceden planlanan, belirli bir konuda birden çok konuşmacının hazırladığı bildirileri sunduğu toplantılara 'bildirili konuşmalar' denir. Sempozyum ve kongre bu türün örnekleridir. Konferans ve nutuk tek kişilik konuşmalar olduğundan C şıkkı uygun değildir.