Türk Dili-2 2022-2023 Final

Cümlede ilk yargının öznesi 'kimse'dir ve bu özne ikinci yargıya ('çöplerini bırakarak ayrılıyordu') da ortak olmuştur. Bu durumda cümle 'kimse çöplerini bırakıp ayrılmıyordu' gibi çelişkili bir anlama kayar; ikinci yargıya 'insanlar' gibi ayrı bir özne getirilmelidir. Bu, özne-yüklem uyuşmazlığından kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur.

Yazma süreci planlama (hazırlık), taslak oluşturma, gözden geçirme, düzenleme ve değerlendirme aşamalarından oluşur. Özetleme ise bir metni kısaltarak ana fikirleri aktarma becerisidir; yazım sürecinin bir aşaması sayılmaz.

Şiirde tema (ana duygu/düşünce) ile kafiye türü arasında zorunlu bir bağ yoktur; aynı tema farklı kafiye türleriyle işlenebilir. Bu yüzden 'her zaman uyum bulunur' ifadesi yanlıştır. Dörtlüklerin farklı temalar işleyebileceği ve aşkın en sık işlenen tema olduğu ise doğrudur.

Raporun sonuç bölümünde inceleme sonucunda ulaşılan yargılar özetlenir ve tespit edilen olumsuzlukları gidermek için öneriler (tavsiyeler) sunulur. Giriş bölümü konuyu ve amacı tanıtır, gelişme bölümü ise incelemeyi ayrıntılarıyla aktarır.

Roman türünün ilk örnekleri arasında Don Quijote (Cervantes, 1605), Gargantua (Rabelais, 16. yy), Robinson Crusoe (Defoe, 1719) ve Pamela (Richardson, 1740) sayılır. James Joyce'un Ulysses'i ise 1922'de yayımlanmış modernist bir romandır; türün ilk örnekleri arasında yer almaz.

Mektup türleri özel mektup, edebi mektup, iş mektubu ve resmi mektup olarak sınıflandırılır. 'Hitap mektupları', 'sorunları dile getiren mektup' veya 'son lafı dile getiren mektup' diye bir tür yoktur; bu yüzden yalnızca C şıkkı gerçek türlerden oluşur.

Boğumlama (artikülasyon), seslerin konuşma organlarıyla doğru ve net biçimde çıkarılmasıdır. Sözcüklerin yanlış veya belirsiz söylenmesini engellemek için boğumlama çalışmaları yapılır; vurgu ve ezgi ise sesin şiddeti ve tonlamasıyla ilgilidir.

Cümlede bir toplantıda görüşülen konuların imzası bulunan kişilerce oy birliğiyle kabul edildiği belirtilmektedir. Bir kurul veya toplantıda alınan sonuçları kayda geçiren bu tür yazılara karar denir. Tutanak ise bir olayın veya toplantının akışını olduğu gibi tespit eden belgedir.

Dil ve dudak tembelliğine bağlı olarak seslerin özensiz, belirsiz çıkarılmasına gevşeklik denir. Kekemelik ses ve hece tekrarlarıyla, tutukluk ise konuşmaya başlamakta zorlanmayla ilgilidir.

Önceden planlanan, belirli bir konuda birden çok konuşmacının hazırladıkları bildirileri sunduğu konuşmalar 'bildirili konuşmalar' olarak adlandırılır. Sempozyum ve kongre bu türün tipik örnekleridir. Konferans tek konuşmacılı, sohbet ise plansız bir konuşma olduğu için diğer şıklar uygun değildir.

Eleştiri, bir sanat eserini çeşitli yönleriyle inceleyip okuru bilgilendiren, olabildiğince nesnel olmaya çalışan ve izlenimci, bilimsel gibi farklı yöntemlere göre türleri bulunan bir yazı türüdür. Eleştirmen eseri sanatsal ölçütlere göre değerlendirir; eseri toplumun değer yargılarına göre yargılamak eleştirinin temel özelliği değildir.

Keşanlı Ali Destanı, Eşeğin Gölgesi, Sersem Kocanın Kurnaz Karısı ve Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım, Türk tiyatrosunda epik tiyatro ve geleneksel tiyatro öğelerini birleştiren Haldun Taner'in oyunlarıdır. Haldun Taner aynı zamanda usta bir öykü yazarıdır.

Bilimsel bir konudaki araştırma bulgularının ve bunlara dair yorumların paylaşıldığı, akademik dergilerde yayımlanan metin türü (bilimsel) makaledir. Köşe yazısı ve eleştiri ise yazarın kişisel görüşlerinin ağır bastığı türlerdir.

Rapor her konuda yazılabilir; ancak konunun iyi araştırılması ve uzman kişilerce yazılması gerekir. Dilekçe, duyuru veya karar gibi türler uzmanlık ve araştırma gerektirmez; bu yüzden üç özellik birlikte yalnızca rapora uyar.

Sempozyum, bir konunun uzmanlarınca farklı boyutlarıyla ele alındığı, seri konuşmaların yapıldığı bilimsel toplantıdır. Konuşmaların daha sonra basılarak (bildiri kitabı) kamuoyuna duyurulması onu diğer türlerden ayırır. Açık oturumda ise bir başkan yönetiminde görüşler tartışılır ve basılma özelliği temel değildir.

Etkili konuşmada konuşmacı, dinleyicinin seviyesini, ilgisini ve ihtiyacını göz önüne alarak konuşmasını uyarlamalıdır. 'Muhatap kim olursa olsun kendi birikimini mutlak aktarmak' bu ilkeye aykırıdır. Diksiyon, beden dili, vurgu-tonlama ve standart (İstanbul) ağzı kullanımı ise etkili konuşma için gereklidir.

Söyleyişte o ve ö gibi yuvarlak ünlülerden sonra gelen 'ğ', 'v' sesine dönüşme eğilimindedir; örneğin 'öğle' [övle], 'doğru' [dovru] gibi söylenir. Diğer şıklarda ise bilgi yanlışları vardır: örneğin 'ğ' söyleyişte belirgin değil, önceki ünlüyü uzatır.

Vurgu, bir kelimedeki heceyi diğer hecelerden ya da cümledeki bir kelimeyi diğer kelimelerden daha baskılı söylemektir. Tonlama ise sesin cümle boyunca inip çıkmasıyla duyguyu yansıtmaktır.

Makalede sade, açık ve yapmacıksız bir anlatım tercih edilir; süslü anlatım bilimsel ve düşünce yazılarının doğasına aykırıdır. Ayrıca 'sade ama süslü' ifadesi kendi içinde çelişkilidir. Konuyu araştırmak, önceki çalışmaları görmek, düşünceyi delillerle desteklemek ve sonuca varmak ise makalenin gerekleridir.

Arapça kökenli 'hâcet', 'ihtiyaç, gereksinim' anlamına gelir. Beyitteki 'kullarunun eyle revâ hâcetini' ifadesi 'kullarının ihtiyacını gider/karşıla' demektir. İstek anlamı yakın görünse de kelimenin karşılığı ihtiyaçtır.

Rumelhart, metin kaynaklı (aşağıdan yukarı) ve zihin kaynaklı (yukarıdan aşağı) modellerin tek başına yetersiz olduğunu savunarak ikisini birleştiren etkileşimli okuma modelini ortaya koymuştur. Bu modelde okur, metindeki bilgiyle kendi ön bilgisini eş zamanlı kullanarak anlam kurar.

Metinde yalnızca gözlem ve deneylerden elde edilen kanıtlara dayanılması vurgulanıyor. Bilimsel araştırmanın bu deneyime ve gözleme dayalı özelliğine ampirik yaklaşım denir. Bilim etiği ise dürüstlük ve başkalarının haklarına saygıyla ilgilidir.