Okuma Modelleri ve İletişim | Akademik Yazma Süreci ve Türleri | Edebiyat Tarihi ve Metin İnceleme | Anlatım Bozuklukları
Okuma Modelleri ve Kendini İfade Yöntemleri
Okuma eylemi hem zihinsel hem de fiziksel bir süreçtir. Okumanın fiziksel yönüne (göz kasları, ses telleri, dudakların kullanımına) vurgu yapan sınıflandırma Sesli ve Sessiz Okumadır. Okuma sürecini açıklayan üç temel teorik model bulunur. Bütünden parçaya giden ve okuyucunun arka plan bilgilerini/tahminlerini merkeze alan modele Zihin Kaynaklı (Yukarıdan Aşağıya) Okuma denir; bu modelde gözler önce metnin geneline odaklanır, yordama (tahmin) yapılır, sonra tümcelere ve sözcüklere inilir. Parçadan bütüne giden tek yönlü Metin Kaynaklı (Aşağıdan Yukarıya) Okumanın ve zihin kaynaklı okumanın eksik yönlerini eleştirerek, okuyucunun her iki süreci de eşzamanlı kullandığı çift yönlü sentez modele ise Rumelhart’ın geliştirdiği Etkileşimli Okuma adı verilir. İnsanoğlunun duygu ve düşüncelerini dışa vurduğu, kendini ve çevresini anlattığı ifade yöntemleri (sanat dalları) yazı, resim, heykel ve müziktir; ancak Coğrafya bir ifade sanatı değil, pozitif bir bilim dalıdır. İletişimde yazarın ikna ediciliğini artırmak için kullandığı tekniklerden, verilerin birbirine kıyaslanmasına Karşılaştırma, sayısal oranların (yüzdelik dilimlerin) kullanılmasına ise Sayısal Verilerden Yararlanma denir.
Akademik Yazma Süreci, Makale ve Rapor
Yazma eyleminin bireye sağladığı faydalar genellikle psikolojiktir. Dile gelmeyen şeylerin yazı yoluyla ifade edilmesi, soyut düşüncelerin somutlaştırılması ve düşüncelerin pekiştirilmesi Yazmanın psikolojik sebepleri arasındadır; ancak “sosyal statü kazandırması” psikolojik değil, sosyolojik (dışsal) bir amaçtır. Akademik yazma sürecinin “Yazmaya Hazırlık” aşamasında; yazı türünü belirleme, amacı saptama, konu seçimi ve hedef kitleyi belirleme yer alır. Düzeltme (Redaksiyon) ise hazırlık değil, yazım sonrasındaki son aşamadır. Akademik yazılardan olan Makale üç ana bölümden oluşur: Konunun yüzeysel tanıtıldığı “Giriş”, detaylı bilgilerin ve kanıtların sunulduğu “Gelişme” ve kararların, önerilerin yazıldığı “Sonuç” (Sıralama: Giriş -> Gelişme -> Sonuç). İleri sürülen olumlu/olumsuz görüşlerin kesin delillerle somut biçimde açıklandığı, gereksiz ayrıntıya girmeden nesnel ve planlı bir şekilde varılan yargının belirtildiği akademik yazı türüne ise Rapor adı verilir. Metinlerde karşılıklı konuşma havası taşıyan, karşıt bir fikri çürütmeye odaklanan anlatım biçimi ise Tartışmacı Anlatımdır.
Klasik Türk Edebiyatı ve Anlatım Bozuklukları
Klasik Türk Edebiyatının (Divan Edebiyatı) 600 yıl gibi “uzun süre Türk toplumu tarafından kabul edilmiş ve yaşatılmış olması”, onun Türk milletinin ruhuna hitap ettiğinin en açık göstergesidir. 14. yüzyılın kurucu şairleri arasında Gülşehri, Âşık Paşa ve Kadı Burhaneddin yer alırken; Şeyhülislâm Yahya 16. yüzyılın sonu ve 17. yüzyılda yaşamış ünlü bir şair ve devlet adamıdır. Şiirlerde sıklıkla geçen ve tasavvufi bir kavram olan Farsça kökenli “Huda (Hüda)” kelimesi “Allah/Yüce Yaratıcı” anlamında kullanılır. Türkçede sıklıkla karşılaşılan Anlatım Bozuklukları çeşitli nedenlerden kaynaklanır. Örneğin; “Saat başı Boğaz’da yalıya çarpan gemi” cümlesinde “saat başı” zarfının cümlenin başında kullanılması Sözcüğün yanlış yerde kullanımı hatasıdır. “İki kardeşten en büyüğü” ifadesindeki “en” kelimesi Gereksiz sözcük kullanımı hatası yaratır çünkü iki kişiden biri sadece “büyük” olabilir. “Kitabındaki hatalar düzeltilerek yeniden basıldı” cümlesinde ise, yeniden basılan şeyin hatalar değil kitap olması gerektiğinden yapısal bir Özne eksikliği hatası mevcuttur.
Türk Dili-2 2025-2026 Vize Soruları
Türk Dili-2 2025-2026 Vize Soruları
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Okumanın fiziksel yönüne vurgu yapan okuma biçimleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
EDoğru cevap
Açıklama
Okuma eylemi zihinsel bir süreç olmasının yanı sıra fiziksel bir boyuta da sahiptir. Göz kaslarının hareketi ve özellikle ses tellerinin, dudakların, dilin kullanılıp kullanılmaması okumanın fiziksel yönünü oluşturur. Sesli okumada fiziksel organlar aktif olarak çalışırken, sessiz okumada sadece gözler ve zihin devrededir. Bu nedenle doğrudan fiziksel eyleme vurgu yapan sınıflandırma sesli ve sessiz okumadır.
Soru 2
Yeni iletişim teknolojileri sayesinde özellikle internet tabanlı çeşitlenmeler ile kitle iletişim dünyası oldukça değişmekte ise de toplumun çokça ilgi göstermeye devam ettiği kitle iletişim araçları gazete ve televizyondur. Bunu doğrulayan önemli göstergelerden biri kitle iletişim araçlarının reklam pazarından elde ettikleri paydır. Türkiye’de yaklaşık üç milyar dolar civarındaki reklam pastasından televizyonun aldığı pay yüzde 57 oranını aşarken gazetelerin payının yüzde 24, internet mecrasının yüzde 8 olduğu belirtilmektedir. Üstelik bu durum yalnızca Türkiye’ye özgü de değildir. Gelişmiş ülkelerde gazete ve televizyonların okunma ve izlenme oranları düzenli düşüş eğilimi göstermekle birlikte küresel ölçekte toplam reklam gelirlerinden televizyonun aldığı pay yüzde 40 civarındadır. Televizyonu yüzde 20 ile internet, yüzde 17 ile gazeteler izlemektedir.
Yukarıdaki parçada düşünceyi geliştirme yollarından hangileri kullanılmıştır?
BDoğru cevap
Açıklama
Metinde televizyonun aldığı reklam payının yüzde 57, gazetelerin yüzde 24, internetin yüzde 8 olduğu gibi somut oranlar verilerek okuyucuyu ikna etmek adına “sayısal verilerden” yoğun bir şekilde yararlanılmıştır. Aynı zamanda, kitle iletişim araçlarının aldıkları paylar kendi aralarında kıyaslanmış ve Türkiye’deki durum ile gelişmiş küresel ülkelerdeki oranlar birbiriyle mukayese edilerek “karşılaştırma” tekniği kullanılmıştır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi insanoğlunun hem kendisini hem çevresini anlatma ihtiyacını giderme yöntemlerinden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
İnsanoğlu varoluşundan bu yana duygu, düşünce ve hayallerini dışa vurmak, yaşadığı çevreyi anlamlandırmak ve estetik bir biçimde diğer insanlara aktarmak için çeşitli sanatsal yöntemler geliştirmiştir. Yazı, resim, heykel ve müzik insanın iç dünyasını yansıttığı ifade biçimleri ve temel sanat dallarıdır. Coğrafya ise yeryüzünü, doğa ve insan ilişkilerini neden-sonuç prensibiyle inceleyen pozitif bir bilim dalıdır; kişisel bir ifade sanatı veya kendini anlatma yöntemi değildir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi Klasik Türk Edebiyatı’nın Türk milletinin ruhuna hitap ettiğini gösterir niteliktedir?
ADoğru cevap
Açıklama
Bir sanat veya edebiyat geleneğinin bir milletin ruhuna, kültürel kodlarına ve estetik zevkine hitap ettiğinin en temel ve tartışılmaz kanıtı, o toplum tarafından yüzyıllar boyunca benimsenmesi ve yaşatılmasıdır. Klasik Türk (Divan) Edebiyatı, Osmanlı coğrafyasında altı asır (600 yıl) gibi çok uzun bir süre aydınların ve toplumun geniş bir kesiminin duygu dünyasını yansıtmayı başarmış, bu uzun ömürlülüğüyle Türk milletinin kültürel dokusuyla tam olarak uyuştuğunu ispatlamıştır.
Soru 5
Evvel tevhid sürer mürşid dilinden
Erişir cânına fazlı Huda’nın
Kurtulursun emmârenin elinden
Erişir cânına fazlı Huda’nın
Yukarıdaki dörtlükte yer alan “Huda” kelimesinin anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Eski Türk edebiyatında, halk şiirinde ve özellikle tasavvufi metinlerde Farsça kökenli bir kelime olan “Hüda” veya “Huda”, Allah, Tanrı, Yüce Yaratıcı anlamlarında kullanılmaktadır. Dizelerde geçen “Erişir cânına fazlı Huda’nın” ifadesi, “Allah’ın fazlı (lütfu, inayeti ve bereketi) canına erişir” anlamını taşımakta olup, şiirdeki Huda kelimesi doğrudan Allah’ı nitelemektedir.
Soru 6
Metin kaynaklı ve zihin kaynaklı okumanın eksik yönlerinin eleştirilmesi ile Rumelhart tarafından ortaya konan okuma modeli aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Okuma sürecini açıklamaya yönelik farklı teorik modeller vardır. Sadece harflerden başlayıp bütüne (anlama) giden “Aşağıdan Yukarıya (Metin Kaynaklı)” model ile, sadece zihindeki ön bilgilerden yola çıkıp metne giden “Yukarıdan Aşağıya (Zihin Kaynaklı)” modellerin tek başlarına süreci açıklamakta yetersiz kaldığını savunan D.E. Rumelhart, “Etkileşimli Okuma (Interactive Model)” sistemini geliştirmiştir. Bu modele göre okuma eylemi tek yönlü değil; okuyucunun hem metnin verilerini hem de kendi zihinsel şemalarını aynı anda ve eşzamanlı olarak kullandığı, birbiriyle iletişim halinde olan çok yönlü bir etkileşim sürecidir.
Soru 7
• Gözler odaklanır.
• Metnin geneline bakılır.
• Anlama ilişkin düşünülür ve yordama yapılır.
• Anlamı sınamak için tümcelere bakılır.
• Daha fazla denetim için sözcüklere bakılır.
• Henüz emin olunmadıysa harfler incelenir.
• Yeniden anlam yorumlarına dönülür.
Yukarıda aşamaları belirtilen okuma biçemi aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Yukarıdan aşağıya (top-down) okuma modeli olarak da bilinen zihin kaynaklı okumada süreç, okuyucunun metin üzerindeki değil, kendi zihnindeki arka plan bilgileriyle başlar. Okuyucu önce metnin bütününe bakarak genel bir anlama ulaşır ve zihinsel tahminler (yordamalar/hipotezler) kurar. Daha sonra zihnindeki bu varsayımları doğrulamak için yavaş yavaş detaya iner; önce tümcelere (cümlelere), ardından sözcüklere ve en son hiç bilemediği bir yer varsa harflere bakar. Verilen listeli aşamalar, genelden özele (bütünden parçaya) doğru giden bu tümdengelimsel zihinsel doğrulama sürecini tam olarak tarif etmektedir.
Soru 8
“Öyle bir abdest al ki, su bile sarhoş olsun
Sen yaprak ve çiçek ol, gördüğün kuru dala
Hep gönül şehri onar, kainata sevgi sun,
Her ham söze sağır ol
Azıksız çıkma yola.”
Bu dizelerde aşağıdaki duygulardan hangisi ağır basmaktadır?
ADoğru cevap
Açıklama
Şiirde yer alan “gönül şehri onarmak (kalp kırmamak, tamir etmek)”, “kainata sevgi sunmak”, “gördüğün kuru dala yaprak ve çiçek olmak (çaresizlere umut ve fayda sağlamak)” gibi imgeler doğrudan başkalarına faydalı olma, sevgi dağıtma ve yapıcı bir karakter sergileme temalarını işlemektedir. Bu yüce eylemlerin tümü, insanın çevresine karşı duyarlı, hoşgörülü ve yardımsever olmasını öğütleyen “iyilik” erdemi ve duygusu etrafında şekillenmektedir.
Soru 9
“Haber kanalları, saat başı Boğaz’da tarihî yalıya çarpan yük gemisi hakkında bilgi vermeyi ihmal etmiyordu.”
cümlesindeki anlatım bozukluğunun sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Verilen cümlede zaman zarfı olan “saat başı” ifadesi, “Boğaz’da tarihi yalıya çarpan yük gemisi” tamlamasından hemen önce kullanılmıştır. Bu dizilişe göre okunduğunda sanki “yük gemisi her saat başı tekrar tekrar yalıya çarpıyormuş” gibi son derece mantıksız ve komik bir anlam ortaya çıkmaktadır. Asıl anlatılmak istenen, haber kanallarının bu kazayla ilgili “saat başı bilgi verdiğidir”. “Saat başı” zarf grubunun cümlenin başında değil, “bilgi vermeyi” fiilimsinin yanına yerleştirilmemesi anlam kargaşasına (yanlış yerde kullanım) yol açmıştır.
Soru 10
Aşağıdakilerden hangisi 14. yüzyılda yaşamış şairlerden değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Şeyhülislâm Yahya, Osmanlı İmparatorluğu’nun duraklama dönemi olan 16. yüzyılın sonları ile 17. yüzyılın ilk yarısında (1585-1644 yılları arasında) yaşamış, hem devlet adamlığı (şeyhülislamlık) yapmış hem de Klasik Türk Edebiyatı’nın en usta gazel şairlerinden biri olarak ün salmış bir isimdir. Gülşehri, Âşık Paşa ve Kadı Burhaneddin ise doğrudan 14. yüzyıl Anadolu sahası Türk edebiyatının kuruluş ve gelişim döneminin önemli şairlerindendir.
Soru 11
I. Gazetecidir, hep gazeteci olarak yaşamış, bu yüzden sürgünler görmüştür.
II. Refik Halit gazeteci, hikâyeci, romancı, mizah yazarı, politikacıdır.
III. Hikâyecidir, ilk hikâyelerinden itibaren dikkatleri çekmiş ve hikâyeciliğimizin Anadolu’ya açılmasında öncülük etmiştir.
IV. Romancıdır, önce İstanbul hayatını romanlaştırmakla işe başlamış sonra aşk ve macera ağırlıklı çok sayıda roman kaleme almıştır.
V. Birinci sürgününden hikâyeleri sayesinde kurtulmuş, sonra romana yönelmiştir.
Yukarıdaki numaralanmış cümleler anlamlı bir bütün oluşturacak bir biçimde sıralandığında aşağıdakilerden hangisi sonuncu olur?
CDoğru cevap
Açıklama
Metnin mantıksal ve kronolojik akışı yazarın kimliğinin genel olarak tanıtılmasıyla başlamalıdır. “(II) Refik Halit gazeteci, hikâyeci, romancı, mizah yazarı, politikacıdır.” cümlesi ana giriş (kapsayıcı) cümlesidir. Ardından bu sayılan özellikler (gazeteci, hikayeci, romancı) sırasıyla alt başlıklara ayrılarak detaylandırılır. Mantıklı sıralama: II (Genel tanıtım) -> I (Gazeteciliği ve sürgünü) -> III (Hikayeciliği) -> V (Sürgünden hikayeyle kurtulup romana geçişi) -> IV (Romancılığı ve romanlarının konusu) şeklindedir. Bu silsileye göre en son bahsedilecek alan romancılığı (IV numaralı cümle) olacaktır.
Soru 12
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
BDoğru cevap
Açıklama
Anlatım bozukluğu B şıkkında yer alan “en” derecelendirme zarfının tamamen gereksiz yere kullanılmasından kaynaklanmaktadır. Karşılaştırma yapılan özne sayısı zaten sadece “iki” (iki kardeş) olduğu için, içlerinden biri diğerine göre zorunlu olarak sadece “büyük” olabilir. “En” kelimesi ise bir grubun içinde (en az üç veya daha fazla unsur arasında) bir zirveyi/üstünlüğü belirtmek için kullanılır. Cümlenin doğru, pürüzsüz ve duru hali “İki kardeşten büyüğü…” şeklinde olmalıdır.
Soru 13
Ders: Türkçe
Konu: Makale Türünün Özellikleri
Giriş
Gelişme
Sonuç
I. Kararlar ve öneriler yazılır.
II. Konu, ayrıntıya girilmeden yüzeysel bir şekilde açıklanır.
III. Konu ile ilgili detaylı bilgiler verilmektedir. Aynı zamanda bu bölümde okuyucuya ulaşılan kanıtlar da sunulmaktadır.
Türkçe dersinde makale türünün özelliklerini anlatan öğretmen, giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine sırasıyla yukarıdakilerden hangilerini yazmalıdır?
ADoğru cevap
Açıklama
Akademik ve fikirsel bir metin olan makalenin klasik planında, okuyucuyu konuya hazırlamak amacıyla “Giriş” bölümünde mesele henüz derinleştirilmeden yüzeysel ve genel hatlarıyla tanıtılır (II). Metnin gövdesini oluşturan “Gelişme” bölümünde konu her yönüyle detaylandırılır, istatistikler, argümanlar ve ispat edici kanıtlar sunularak derinlemesine tartışılır (III). “Sonuç” bölümünde ise tüm bu yorucu tartışmalardan elde edilen nihai bulgular toparlanarak kesin kararlar ve geleceğe dönük bilimsel öneriler yazılır (I). Bu nedenle kompozisyon sıralaması II, III, I şeklinde gerçekleşmelidir.
Soru 14
Ne kadar garip… Romanlarında yirmiden fazla insan var. Hepsi de terbiyesiz, hepsi de hayadan mahrum. Fransız halkı bu sefih, bu rezil kimselerden mi ibaret? Olur mu canım? Demek yazar iftira ediyor halkına. Evet, roman yalnız boşa gitsin diye yazılmaz. Okuyucuların bilgisini arttırmak da lazım. Ancak hakikati anlatmak bahanesiyle romanda insanoğlunun sefahat ve sefaletini sergilemek de yanlış, akıl almaz tesadüfleri sıralamak da.
Yukarıdaki paragrafta anlatım biçimlerinden hangisine başvurulmuştur?
DDoğru cevap
Açıklama
Parçada yazar, belirli bir Fransız romancının edebiyat anlayışına ve onun kurguladığı karamsar/ahlaksız karakter tiplemelerine şiddetle karşı çıkmaktadır. Okuyucuyla sanki karşılıklı konuşuyormuş gibi soru-cevap (“Olur mu canım?”, “Demek yazar iftira ediyor”) kalıpları kullanması, kendi zıt fikirlerini hararetle savunması ve eleştirdiği karşıt görüşü çürütmeye odaklanması; bu metnin bilgi vermekten ziyade ikna etmeye ve eleştirmeye dayalı “tartışmacı” anlatım biçimiyle kaleme alındığının en açık göstergeleridir.
Soru 15
İleriye sürülen olumlu veya olumsuz görüşlerin kesin deliller ile somut bir biçimde açıklanması gerekir. Belli bir plan çerçevesinde hazırlanmalıdır. Önce niteliği tanıtılmalı, olumlu veya olumsuz yönleri, nedenler ve niçinleri ile tartışılmalı, sonunda varılan yargı açıkça belirtilmelidir. Gereksiz ayrıntıya girmeden özlü bir biçimde sınırlandırılmalıdır. Açık ve net ifade tarzı ile kaleme alınmalıdır. Cümleler düzgün olmalı, yanlış anlaşılmalara yol açabilecek ifadelerden kaçınılmalıdır.
Yukarıdaki paragrafta özellikleri verilen akademik yazı türü aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması
Paragrafta sayılan özellikler, bir konunun incelenip nedenleriyle tartışıldıktan sonra varılan yargının açıkça belirtildiği, belirli bir plana göre yazılan rapor türünü tanımlar. Raporda iddialar somut delillere dayandırılır ve sonuçta öneri veya yargı açıkça ifade edilir. Makale ise yazarın bir görüşü serbestçe savunduğu, sonuca bağlanma zorunluluğu bu kadar belirgin olmayan bir türdür.
Soru 16
(I) Oğuz Atay, son yıllarda üzerinde en çok durulan yazarlardan biridir. (II) Bunun sebebi de çağdaş batının roman aracılığıyla söz konusu ettiği noktalara temas etmiş olmasıdır. (III) Onun romanları, Türk romanına çağdaş bir görünüm kazandıran özelliklere sahiptir. (IV) Bunların başında da birey merkezli, onun iç dünyasını, karmaşık bilinç yapısını esas alması gelmektedir. (V) Dolayısıyla Oğuz Atay’ın romanını anlamak için öncelikle kahramanlarının dünyasını bilmek gerekmektedir.
Yukarıdaki parçada numaralandırılmış cümlelerden hangisi anlam bütünlüğünü bozmaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
Metin yapısal olarak incelendiğinde; II. cümle “…çağdaş batının roman aracılığıyla söz konusu ettiği noktalara temas etmiş olmasıdır” şeklinde bir saptama ile bitmektedir. IV. cümlede yer alan “Bunların başında da…” bağlayıcı ifadesindeki ‘bunların’ zamiri, aslında II. cümledeki “söz konusu edilen noktalara” doğrudan gönderme yapmaktadır. Ancak araya giren III. cümle (“Onun romanları, Türk romanına çağdaş bir görünüm kazandıran özelliklere sahiptir.”), bu sıkı anlamsal bağı koparmakta, konuyu genelleyerek paragrafın organik akışını ve ana düşünce silsilesini aniden bozmaktadır. III. cümle çıkarıldığında II. ve IV. cümlelerin birbirini kusursuz tamamladığı görülür.
Soru 17
Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın
Denizler ortasında bak yelkensiz bıraktın
Öylesine yıktın ki bütün inançlarımı;
Beni bensiz bıraktın; beni sensiz bıraktın.
Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki duygulardan hangisine yer verilmemiştir?
DDoğru cevap
Açıklama
Ümit Yaşar Oğuzcan’a ait bu ünlü dizelerde; “Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın” ifadesi derin bir ‘çaresizlik’ duygusunu; “yelkensiz bıraktın, sensiz bıraktın” ifadeleri sevgiliden uzak kalmanın getirdiği büyük bir ‘yalnızlık’ hissini; “Öylesine yıktın ki bütün inançlarımı” dizesi geri dönülmez bir ‘karamsarlık’ ve hayal kırıklığını; tüm bu eylemleri doğrudan “bıraktın” diyerek sevgiliye yöneltmesi ise şiddetli bir ‘sitem’ (serzeniş) duygusunu açıkça barındırmaktadır. Ancak bu melankolik aşk ve terk ediliş şiirinin hiçbir satırında fiziki ölüme veya ölümden duyulan somut bir korkuya dair herhangi bir atıf bulunmamaktadır.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi akademik yazmaya başlamadan önce yazmaya hazırlık aşamasında yapılması gerekenlerden biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Profesyonel veya akademik bir yazma eylemi temelde birbirini izleyen üç geniş safhadan oluşur: 1- Yazma öncesi (zihinsel hazırlık), 2- Yazma (taslak oluşturma ve eylem), 3- Yazma sonrası (gözden geçirme ve düzeltme). Hangi konu hakkında yazılacağının seçilmesi, metnin formatının (yazı türünün) belirlenmesi, verilmek istenen mesajın (amacın) saptanması ve bu metni kimin okuyacağının (hedef kitlenin) analizi faaliyetleri, henüz kalemi kâğıda değdirmeden önce yapılması gereken “hazırlık” aşamasına aittir. “Düzeltme” (redaksiyon) ise metin tamamen yazılıp bitirildikten sonra, en son aşamada yapılan dilbilgisi, yazım ve mantık hatalarını temizleme işlemidir.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi yazmanın psikolojik sebepleri ve amaçları arasında yer almaz?
BDoğru cevap
Açıklama
Yazma eyleminin bireye sağladığı kişisel ve zihinsel faydalar genellikle psikolojik ve bilişsel olarak ele alınır. İnsanın sözlü olarak anlatmaktan çekindiği derin acılarını kâğıda dökmesi, zihnindeki soyut ve uçuşan fikirleri görünür (somut) kılıp netleştirmesi, düşünsel karmaşayı düzene sokup inançlarını pekiştirmesi ve iç dünyasındaki buhranı boşaltarak rahatlaması tamamen yazmanın “psikolojik (bireysel/içsel)” nedenleridir. Ancak yazarlık yaparak toplum içinde saygınlık kazanmak veya “sosyal statü elde etmek”, psikolojik bir mekanizma değil, tamamen toplumsal (sosyolojik) bir dış etken ve dışsal motivasyon kaynağıdır.
Soru 20
“Bu tür eserlerin sayısı her geçen gün azalıyor ve artık kimse tarafından okunmuyordu.”
Yukarıdaki cümlede görülen anlatım bozukluğu aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?
CDoğru cevap
Açıklama
Öncül olarak verilen (“Bu tür eserlerin sayısı her geçen gün azalıyor ve artık kimse tarafından okunmuyordu.”) cümlesinde yapısal bir “özne eksikliği” (veya özne-yüklem uyumsuzluğu) hatası vardır. İlk cümlenin öznesi “sayısı”dır (azalan sayıdır), ancak bu özne virgülden sonraki ikinci cümlenin de ortak öznesi gibi davranmaktadır ki bu durumda “sayısı okunmuyordu” gibi anlamsız bir yargı ortaya çıkar. İkinci cümleye “bu eserler” şeklinde yeni bir özne getirilmelidir. Aynı mantık hatası C şıkkında da birebir mevcuttur: “kitabındaki hatalar düzeltilerek… yeniden basıldı” cümlesinde “düzeltilen” eylemi hatalar içindir, fakat “yeniden basılan” şey hatalar olamaz, kitap olmalıdır. İkinci fiilin (yeniden basıldı) öznesi olan “kitap” kelimesi eksik olduğu için “hatalar basılmış” gibi bir anlam çıkmakta ve tipik bir “özne eksikliği” anlatım bozukluğu meydana gelmektedir.