Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
İstanbul’da Boğaziçi’nde
Bir garip Orhan Veli’yim
Veli’nin oğluyum
Tarifsiz kederler içindeyim
Urumeli Hisarı’na oturmuşum
Oturmuş da bir türkü tutturmuşum
İstanbul’un mermer taşları
Başıma da konuyor martı kuşları
Gözlerimden boşanır hicran yaşları
Edalım…
Yukarıdaki dizelerde kaç yerde ulama yapılabilir?
CDoğru cevap
Açıklama
Ulama; ünsüzle biten bir sözcüğün arkasından ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde bu iki sözcüğün birleştirilerek okunmasıdır. Verilen dizelerde ulama yapılabilecek yerler şunlardır: ‘Boğaziçi’nde_bir’ (nde+b hayır, ünsüz+ünsüz), ‘Orhan_Veli’yim’ (n+V hayır), dikkatli incelendiğinde ‘İstanbul’un_mermer’ (n+m hayır). Ünlüyle başlayan sözcüklerden önce ünsüzle biten sözcüklerin tespiti yapıldığında 3 yerde ulama yapılabildiği görülür. Ulama yalnızca ünsüzle biten sözcük + ünlüyle başlayan sözcük kombinasyonunda gerçekleşir.
Soru 2
Aşka düşürdün kendüzün
Neyleyeyin gönül seni
Bir oldu gecen gündüzün
Neyleyeyin gönül seni
Yukarıdaki dörtlükte tekrar edilen “Neyleyeyin gönül seni” ifadesi ile aşağıdaki anlamlardan hangisi kastedilmektedir?
DDoğru cevap
Açıklama
‘Neyleyeyin gönül seni’ ifadesi; ‘Sana ne yapayım, ne edeyim gönül’ anlamına gelir. Bu ifade; şairin kendi gönlü karşısındaki çaresizliğini ve yakınmasını dile getirir. Şair, aşka düşerek geceyle gündüzü birbirine katan gönlüne sitem etmekte; ancak ona ne yapabileceğini bilememektedir. Bu çaresizlik ve sitem hali söz konusu ifadenin dörtlükte ısrarla tekrarlanmasıyla pekiştirilmektedir. Diğer seçenekler olan sevinç, huzursuzluk, Allah aşkı veya yakarış bu dizelerin genel havasını ve söz konusu ifadenin anlamını karşılamamaktadır.
Soru 3
(I) On sekizinci yüzyılda ortaya çıkan roman, edebî türlerin içerisinde en genç olanıdır. (II) Sonradan yazın sahasına girmesine rağmen kısa sürede geride bırakarak kendisine geniş bir alan ve okuyucu kitlesi bulur. (III) Tarihin hiçbir döneminde okuyucu sıkıntısı yaşamaz. (IV) Yazın türleri arasında, sinemanın diğer görsel sanatlar üzerindeki ezici üstünlüğüne benzer bir üstünlüğe de hep sahip olur. (V) Romanın konusunun insan, onun yaşadığı zaman ve mekân olması hasebi ile çağlara göre toplumsal değişimlere paralel olarak konusunda değişimler kaçınılmaz olur; ama roman, insanı anlatmaktan hiç uzak kalamaz.
Yukarıdaki parçada numaralandırılmış cümlelerin hangisinde anlatım bozukluğu vardır?
CDoğru cevap
Açıklama
II. cümlede anlatım bozukluğu vardır: ‘Sonradan yazın sahasına girmesine rağmen kısa sürede geride bırakarak kendisine geniş bir alan ve okuyucu kitlesi bulur.’ Bu cümlede ‘geride bırakarak’ ifadesi öznesiz ve belirsiz bırakılmıştır; neyi geride bıraktığı açık değildir. Ayrıca zarf-fiil olan ‘bırakarak’ ile yüklem olan ‘bulur’ arasındaki ilişki özne belirsizliği nedeniyle anlam karışıklığı yaratmaktadır. Doğrusu; ‘diğer türleri geride bırakarak’ ya da cümlenin yeniden kurulmasıyla sağlanabilir. Diğer cümlelerde anlatım bozukluğu bulunmamaktadır.
Soru 4
Konuşurken vurgu ve tonlamayla ilgili problem yaşamayan ancak telaffuzla ilgili hatalar yapan bir birey, aşağıdaki konuşma bozukluklarından hangisine sahiptir?
DDoğru cevap
Açıklama
Dizartri; konuşma organlarının (dudaklar, dil, damak, ses telleri) nörolojik nedenlerle tam ve doğru çalışmaması sonucu ortaya çıkan bir konuşma bozukluğudur. Dizartride vurgu ve tonlama düzeni bozulmadan; yalnızca seslerin telaffuzunda, boğumlanmasında hatalar yapılır. Konuşma anlaşılır olmakla birlikte sesler net ve doğru üretilememektedir. Kekemelik akıcılık bozukluğudur; ıslıklama seslerin ıslık sesiyle çıkarılmasıdır; değiştirme ise bir sesin başka bir sesle karıştırılmasıdır. Gevşeklik konuşma organlarının tonusunun düşük olmasıyla ilgilidir.
Soru 5
Aşağıdakilerden hangisi başarılı bir yazılı anlatım yapabilmek için dikkat edilmesi gereken unsurlardan değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Başarılı bir yazılı anlatım için ana dili iyi kullanmak, geniş bir okuma alışkanlığına sahip olmak, düşünce üretebilmek ve gözlem yapmak temel gereklilikler arasında sayılır. Güzel el yazısı yazmak ise yazılı anlatımın kalitesini belirleyen bir unsur değildir; içerik, dil doğruluğu, düşünce tutarlılığı ve anlatım gücü belirleyicidir. Özellikle dijital çağda yazılı anlatım büyük ölçüde klavye aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla güzel el yazısı başarılı yazılı anlatımın önkoşulları arasında yer almaz.
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi rapor ve tutanak arasındaki farklardan biridir?
ADoğru cevap
Açıklama
Rapor ve tutanak arasındaki temel fark; yazılış biçimi ve zamanlamasıdır. Rapor; belirli bir konu üzerine araştırma, inceleme veya gözlem yapıldıktan sonra hazırlanan yazılı bir belgedir ve genellikle zaman alan bir sürecin ürünüdür. Tutanak ise bir olayın, toplantının veya durumun gerçekleştiği anda ya da hemen ardından olduğu gibi kayıt altına alınan bir belgedir. Tutanaklar; müzakere edilen konuların, alınan kararların veya yaşanan olayların anlık ve nesnel kaydıdır. Diğer seçeneklerdeki bilgiler yanlıştır: her ikisi de belirli konularda yazılır; tutanaklar da yetkili kişilerce tutulur.
Soru 7
Kişinin gördüklerini, duyduklarını, öğrendiklerini, gözlemlediklerini, kederlerini, sevinçlerini kısacası birikimini paylaşmak ya da herhangi bir konuyu kesin sonuçlara bağlama amacı gütmeden ve samimi bir şekilde yaptığı hazırlıksız konuşmalara ….. denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Sohbet; kesin sonuçlara ulaşma amacı taşımayan, hazırlıksız, içten ve samimi bir atmosferde gerçekleştirilen gündelik konuşma türüdür. Kişi birikimini, duygularını ve gözlemlerini karşısındakiyle özgürce paylaşır. Tartışma karşıt görüşlerin savunulduğu, panel çeşitli konuşmacıların farklı görüşlerini sunduğu, konferans bir uzmanın belirli bir konu üzerine hazırlıklı biçimde konuştuğu, açık oturum ise bir konunun uzmanlar arasında ele alındığı konuşma türüdür. Bunların hiçbiri sohbetin tanımıyla örtüşmemektedir.
Soru 8
Yazın artınca sıcak
Sararır her bir başak
Biçerler ekinleri
Şenlenir harman yeri
Olup bitince harman
Ayrılır buğday saptan
Yukarıdaki dizelerde aşağıdaki şiir türlerinden hangisine özgü nitelikler ağır basmaktadır?
BDoğru cevap
Açıklama
Pastoral şiir; kır yaşamını, doğayı, tarımı ve çoban hayatını yalın ve özgün bir dille anlatan şiir türüdür. Verilen dizelerde yazın sıcağı, başakların sararması, ekin biçme, harman yeri ve buğdayın saptan ayrılması gibi kırsal yaşama özgü imgeler yoğun biçimde kullanılmıştır. Bu özellikler pastoral şiirin temel nitelikleriyle örtüşmektedir. Didaktik şiir öğretici amaç taşır, lirik şiir bireysel duyguları işler, epik şiir kahramanlık temalarına yönelir, satirik şiir ise yergi ve eleştiriyi merkeze alır.
Soru 9
Yerli yerinde yapılmazsa anlam karışıklığına sebep olan, konuşma cümlesindeki anlamın gereği olarak anlam birimlerini birbirinden ayırmak için gerçekleştirilen ses kesintisine ne ad verilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Durak; konuşmada anlam birimlerini birbirinden ayırmak amacıyla belirli noktalarda yapılan ses kesintisidir. Anlam bakımından doğru yere konulmayan durak, cümlede anlam karışıklığına ya da yanlış anlamaya yol açabilir. Örneğin ‘Gel, yiyelim’ ile ‘Gel yiyelim’ ifadelerinde durağın yeri anlamı değiştirir. Vurgu bir sesin diğerlerine göre daha güçlü söylenmesidir; ulama iki sözcüğün birleştirilerek okunmasıdır; boğumlanma seslerin oluşturulma biçimidir; ton ise sesin yükseklik ve alçaklığına ilişkin özelliğidir.
Soru 10
….. romanlar, olağanüstü bir dünya tasavvurunun, olağanüstü olaylar ve kişiler ile örülü bir kurmaca dünyanın yaratıldığı/işlendiği eserlerdir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Fantastik romanlar; gerçeklik sınırlarını aşan, olağanüstü varlıklar ve olaylar içeren, hayal gücünün sınırsızca kullanıldığı kurgu eserleridir. Bu romanlarda sihir, mitolojik yaratıklar, farklı boyutlar ve olağanüstü güçler gibi unsurlar kurgunun temelini oluşturur. J.R.R. Tolkien’in ‘Yüzüklerin Efendisi’ ve J.K. Rowling’in ‘Harry Potter’ serisi fantastik roman türünün en bilinen örneklerindendir. Otobiyografik ve biyografik romanlar gerçek hayatı; tarihsel romanlar geçmiş dönemleri; komik romanlar ise güldürü unsurlarını merkeze alır.
Rapor; belirli bir konuyu inceleyip araştıran ve sonuçları sistematik biçimde ortaya koyan yazılı bir belgedir. Raporun temel özelliklerinden biri; başlık, giriş, gelişme, sonuç ve öneriler gibi bölümlerden oluşan belirli bir plan dahilinde yazılmasıdır. Diğer seçenekler yanlıştır: rapor öznel değil nesnel değerlendirmelere dayanır; uzunluğu konunun kapsamına göre değişir ve bir sayfayla sınırlı değildir; konu yüzeysel değil derinlemesine ele alınır; raporun türüne ve konusuna göre uzmanlık gerekebilir.
Soru 12
Aşağıdakilerden hangisi tercüme bir eserdir?
CDoğru cevap
Açıklama
Atala yahut Amerikan Vahşileri; Fransız yazar François-René de Chateaubriand’ın 1801 yılında yayımladığı Atala adlı romanının Türkçeye çevirisidir. Türk edebiyatında çeviri roman geleneğinin başlangıcında yer alan bu eser; Ahmet Lütfü tarafından tercüme edilmiştir. Küçük Şeyler Samipaşazade Sezai’nin özgün Türk eseridir. Devlet Ana Kemal Tahir’in, Letâif-i Rivayat Ahmet Mithat Efendi’nin ve Sergüzeşt-i Perviz ise özgün Türk edebiyatı ürünleridir.
Soru 13
Seslerin, sözlerin, vurguların, anlam ve heyecan duraklarını kurallarına uygun olarak söyleme biçimine ….. denir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Diksiyon; seslerin, sözcüklerin ve cümlelerin vurgu, ton, durak ve heyecan unsurlarıyla birlikte kurallara uygun biçimde doğru ve etkili olarak söylenmesi sanatıdır. Güzel ve etkili bir konuşma için diksiyon eğitimi büyük önem taşır; özellikle sahne sanatçıları, spikerler ve din görevlileri için diksiyon becerisinin geliştirilmesi zorunlu görülmektedir. Tonlama yalnızca sesin yükseklik değişimlerini; vurgu belirli bir sesin ya da sözcüğün daha güçlü söylenmesini; boğumlama ise seslerin üretim sürecini ifade eder.
Soru 14
Onun görevi bence yargıcınki gibidir; taraflara yukarıdan bakabilmelidir. Öte yandan edebî eserin değeri, neyin işlendiğinden çok nasıl işlendiğinde gizlidir. Bunu ortaya çıkarmak istediğinde, o ancak paletinde her renge yer verirse ülkenin edebiyat manzarasını yansıtabilir. Ben onu, geleceğin edebiyat tarihçilerine malzeme hazırlamakla görevli sayıyorum.
Yukarıda özellikleri verilen kişi aşağıdaki düşünce türlerinden hangisinin yazarıdır?
ADoğru cevap
Açıklama
Verilen metinde sözü edilen kişinin özellikleri şunlardır: tarafsız bir yargıç gibi değerlendirme yapması, edebî eserin nasıl işlendiğini ortaya koyması, geniş bir perspektife sahip olması ve edebiyat tarihine katkı sağlaması. Bu özellikler eleştirmenin nitelikleriyle birebir örtüşmektedir. Eleştiri; edebî eserleri nesnel ölçütler çerçevesinde değerlendiren, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyan ve edebi tarihe ışık tutan bir düşünce yazısı türüdür. Makale fikir geliştirmeyi, söyleşi karşılıklı konuşmayı, anı kişisel geçmişi ve röportaj mülakat tekniğini esas alır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisi “konuşmacı” anlamına gelmektedir?
DDoğru cevap
Açıklama
Hatip; Arapça kökenli bir sözcük olup ‘konuşmacı, söylevci’ anlamına gelir. Özellikle dinî, siyasi veya toplumsal konularda halka hitap eden, söylev veren kişiyi ifade eder. Camilerde hutbe okuyan görevliye de hatip denir. Muhabir haber toplayan gazeteciyi, anlatıcı bir hikâye ya da romanda olayları aktaran kişiyi, eleştirmen edebi eserleri değerlendiren kişiyi ve yazar ise yazılı eser üreten kişiyi ifade eder. Bunların hiçbiri doğrudan ‘konuşmacı’ anlamı taşımamaktadır.
Soru 16
Eleştirel düşünmenin temel özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Eleştirel düşünme; önyargılardan, varsayımlardan ve kişisel çıkarlardan bağımsız biçimde nesnel, sistematik ve analitik bir değerlendirme sürecidir. A seçeneğindeki ‘ön yargıları kullanarak çıkarımda bulunmak önemlidir’ ifadesi eleştirel düşünmenin özüyle tamamen çelişmektedir; çünkü önyargılar eleştirel düşünmenin en büyük engellerinden biridir. Gerçek eleştirel düşünme; kanıtlara dayalı sonuçlar üretmeyi, çok yönlü bakış açısı geliştirmeyi, neden-sonuç ilişkilerini sorgulamayı ve nesnel bir tutum benimsemeyi gerektirir.
Soru 17
Bilimsel raporlarda (makalelerde) makalenin yazımında yararlanılan diğer çalışmaların listesinin sunulduğu bölüm aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bilimsel makalelerde kaynakça bölümü; makale boyunca atıfta bulunulan ve yararlanılan tüm eserlerin (kitap, makale, tez, internet kaynağı vb.) belirli bir atıf sistemi (APA, MLA, Chicago vb.) çerçevesinde listelenerek sunulduğu bölümdür. Kaynakça hem akademik dürüstlüğün hem de okuyucunun kaynaklara ulaşabilmesinin temel aracıdır. Özet araştırmanın kısa tanıtımını, yöntem araştırmanın nasıl yürütüldüğünü, giriş konunun ve amacın tanıtıldığı bölümü ve tartışma ise bulguların yorumlandığı kısmı ifade eder.
Soru 18
Okuma sürecini başlatan ve böylece okunacak metnin, okuyucunun kullanacağı okuma stratejisinin belirlenmesinde etkili olan etmen aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Okuma süreci; okuyucunun neden okuduğunu belirleyen amaçlarla başlar. Okuma amacı; okunan metnin türünü, okuma hızını, kullanılacak stratejileri ve dikkat düzeyini doğrudan etkiler. Örneğin bilgi edinmek için okuyan bir kişi farklı bir strateji (tarama, ayrıntılı okuma) benimserken zevk için okuyan biri farklı bir yaklaşım kullanır. Okuma biçemleri kişinin okuma alışkanlıklarını, okuma stratejileri ise belirli amaçlara ulaşmak için kullanılan yöntemleri tanımlar. Ancak süreci başlatan asıl etmen okuma amacıdır.
Soru 19
….. daha genel bir dinleyici kitlesine, ….. ise konusunda uzmanlaşmış kişilerden oluşan topluluğa yani daha özel bir dinleyici kitlesine hitap eder. ….. sunan kişi, konunun uzmanıdır ve ileri sürdüğü görüşü kanıtlamak ister. ….. ise genel bir konu savunulur.
Yukarıda boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Konferans ve bildiri konuşma türleri arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır. Konferans; genel dinleyici kitlesine hitap eden, geniş bir konunun ele alındığı ve uzman olmayan kişilerin de anlayabileceği konuşma türüdür. Bildiri ise akademik veya bilimsel toplantılarda uzmanlardan oluşan özel bir dinleyici kitlesine sunulan; konunun uzmanı tarafından hazırlanan ve belirli bir görüşün kanıtlanmaya çalışıldığı konuşma türüdür. Dolayısıyla sıralama şöyle olmalıdır: Konferans (genel kitle) – bildiri (uzman kitle) – Bildiri (sunan uzman, görüşünü kanıtlar) – Konferansta (genel konu savunulur).
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir makalede bulunması gereken bölümlerden değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bilimsel bir makalenin standart yapısı şu bölümlerden oluşur: başlık, özet (abstract), giriş, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç ve kaynakça. Tahminler ise bilimsel makalenin zorunlu bölümleri arasında yer almaz; bilimsel makale kanıta dayalı bulgular ve çıkarımlar üzerine inşa edilir, spekülatif tahminler içermez. Bazı makalelerde gelecek araştırmalara yönelik önerilere yer verilebilir; ancak bu ‘tahminler’ başlığı altında değil ‘sınırlılıklar ve öneriler’ veya ‘sonuç’ bölümünde ele alınır.
Soru 21
Aşağıdakilerden hangisi ‘ulama’ için doğru bir tanımdır?
BDoğru cevap
Açıklama
Ulama; ses bilgisinde iki sözcük arasındaki ses kaynaşmasını ifade eden bir kavramdır. Ünsüzle biten bir sözcüğün hemen ardından ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde bu iki sözcük ayrı okunmaz; bitiştirilerek tek bir sözcük gibi okunur. Örneğin ‘gel_istersen’ ifadesinde ‘l’ ünsüzü ile ‘i’ ünlüsü birleştirilerek ‘gelistersen’ şeklinde okunur. Ulama doğru yapıldığında konuşmaya akıcılık ve ahenk katar; yanlış yapıldığında ya da gereksiz yerlerde yapıldığında anlam karışıklığına yol açabilir.
Soru 22
Türkçede vurgu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
CDoğru cevap
Açıklama
Türkçede sözcük vurgusu genel olarak son hecede bulunmakla birlikte bu kural mutlak değildir. Özel adlarda (İstanbul, Ankara gibi) vurgu genellikle ilk hecededir. Bazı zarf-fiil ve fiil ekleri, olumsuzluk eki ‘-me/-ma’ ve soru eki ‘-mi’ vurguyu değiştirebilir. Cümle vurgusu ise yükleme yakın ya da özellikle vurgulanmak istenen ögeye düşer. Vurgu; anlam ayırt edici bir işlev de üstlenebilir: ‘güzel şehir’ ile ‘güzel şehir’ farklı şekilde vurgulandığında anlam ya da vurgu odağı farklılaşır.
Soru 23
Aşağıdakilerden hangisi lirik şiirin temel özelliklerinden biridir?
BDoğru cevap
Açıklama
Lirik şiir; şairin bireysel duygularını, iç dünyasını, aşkını, özlemini, hüznünü ve sevinçlerini yoğun ve müzikal bir dille ifade ettiği şiir türüdür. ‘Lirik’ sözcüğü; eski Yunan’da lir eşliğinde söylenen şarkılardan gelmektedir. Toplumsal olayları ve savaşları anlatmak epik şiirin, öğretici amaç taşımak didaktik şiirin, toplumsal eleştiri güldürü satirik şiirin ve kır yaşamını işlemek pastoral şiirin temel özelliğidir. Lirik şiir; öznel ve duygusal içeriğiyle diğer şiir türlerinden ayrışır.
Soru 24
Aşağıdakilerden hangisi tartışma konuşmasının temel özelliklerinden değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Tartışma; belirli bir konuda farklı görüşlerin karşılıklı olarak savunulduğu, her tarafın kendi tezini kanıtlarla desteklemeye çalıştığı planlı ve kurallı bir konuşma türüdür. Tartışmada katılımcılar hazırlıklı gelmeli, görüşlerini sistematik biçimde sunmalı ve karşı görüşleri çürütmeye çalışmalıdır. Hazırlıksız ve rastgele görüş bildirmek sohbetin ya da düzensiz konuşmanın özelliğidir; tartışmanın değil. Tartışmanın amacı; karşıt görüşlerin çatışmasından doğrunun ya da en iyi çözümün ortaya çıkmasını sağlamaktır.
Soru 25
Aşağıdakilerden hangisi bir röportajın temel özelliklerinden biridir?
BDoğru cevap
Açıklama
Röportaj (mülakat); bir kişiyle ya da kişilerle belirli bir konu üzerine gerçekleştirilen sorulu-cevaplı görüşmenin yazılı ya da görsel-işitsel ortamda sunulduğu bir gazetecilik ve yazın türüdür. Röportajın temel unsurları; hazırlanmış sorular, karşılıklı diyalog ve elde edilen bilgilerin okuyucu veya izleyiciyle paylaşılmasıdır. Röportaj yalnızca ünlülerle yapılmaz; herhangi bir konunun uzmanı, olayın görgü tanığı veya sıradan bir birey de röportaj yapılacak kişi olabilir. Hem yazılı hem de görsel-işitsel medyada uygulanır.