Türk Dili-2 Ara Sınav (Vize)

"Annesini sevmesine rağmen, sık sık tartışıyordu" cümlesinde kiminle tartıştığı belirtilmemiştir; "annesiyle" şeklinde bir dolaylı tümleç eksiktir. "Annesini" belirtme durumunda olduğu için "tartışıyordu" yüklemine ortak olamaz. Diğer cümlelerde anlam ve yapı bakımından bir sorun yoktur.

"Ağzına geleni söylemek", öfkeyle düşünmeden kırıcı sözler söylemek demektir ve "çok kızmıştı" ifadesiyle uyumludur. Diğerleri yanlış kullanılmıştır: "etekleri zil çalmak" çok sevinmek, "kulak kabartmak" gizlice dinlemek, "göze batmak" olumsuz anlamda dikkat çekmek, "elinden geleni ardına koymamak" ise yapabileceği her kötülüğü yapmak anlamındadır.

Cansız varlık bildiren çoğul öznelerde yüklem genellikle tekil kullanılır. "Odunlar şöminenin üstüne dizildiler" cümlesinde özne cansız olduğu halde yüklem çoğul çekimlenmiştir; doğrusu "dizildi" olmalıdır. A ve B'de birden fazla kişi bildiren özneler çoğul yüklemle doğru şekilde uyumludur.

"Defteri dikkatle inceliyor, birşeyler yazıyordu" cümlesinde "defteri" belirtme durumunda olup yalnızca "inceliyor" yüklemine uygundur. "Yazıyordu" yüklemi için "nereye?" sorusunun cevabı olan "deftere" dolaylı tümleci gerekir. Ortak kullanılamayan öge eksik bırakıldığı için anlatım bozukluğu oluşmuştur.

Çatı uyumsuzluğu, bağlı cümlelerde etken ve edilgen yüklemlerin bir arada kullanılmasıdır. "Çok çalışıp bu güne kadar gelindi" cümlesinde "çalışıp" etken (çalışan biri var), "gelindi" ise edilgendir; doğrusu "Çok çalışıp bugüne kadar geldik" olmalıdır. B ve D'de iki fiil de edilgen olduğundan uyum vardır.

"Bundan böyle" ve "artık" aynı anlamı (bu andan sonra) taşır; ikisinin birlikte kullanılması gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan bir anlatım bozukluğudur. "Artık" sözcüğü çıkarılınca "Bundan böyle tek başınasın!" cümlesi düzelir. Sözcüğü başa almak (D) tekrarı ortadan kaldırmaz.

"Çok hassastı" ile "kılı kırk yarardı" (çok titiz, ayrıntıcı olmak) aynı düşünceyi ifade ettiğinden cümlede anlam tekrarı ve gereksiz söz kullanımı vardır. Diğer seçeneklerde gereksiz yere tekrar eden bir sözcük ya da anlam yoktur.

"Kesinlikle" kesinlik bildirir, "olabiliriz" ise ihtimal bildirir; bu iki anlam birbiriyle çelişir. Bu yüzden A şıkkında çelişen sözcüklerin bir arada kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. D şıkkındaki "yaklaşık ... kadar" ise gereksiz sözcük kullanımına örnektir, çelişkiye değil.

"…şöyle dursun …bile" kalıbında önce daha zor olan, sonra daha kolay olan söylenir. Üniversiteyi kazanmak liseyi bitirmekten daha zor olduğu için sıralama ters kurulmuştur; doğrusu "Üniversiteyi kazanmak şöyle dursun, liseyi bile bitiremedi." olmalıdır. Bu bir mantık hatasıdır.

Atasözünün doğru biçimi "El elin eşeğini türkü çağırarak arar." şeklindedir. A şıkkında "türkü" yerine "şarkı" kullanılarak kalıplaşmış sözün sözcüğü değiştirilmiştir. Atasözü ve deyimler kalıplaşmış olduğundan bu değişiklik anlatım bozukluğudur.