Türk Dili-2 Ara Sınav (Vize)

Roman ve hikâye, olayları kişi, yer ve zaman unsurlarıyla birlikte bir olay örgüsü içinde anlatan türler olduğu için anlatısal (öyküleyici) metinler sınıfına girer. Açıklayıcı metinler bilgi verir, kanıtlayıcı ve ikna edici metinler ise bir görüşü savunup okuru ikna etmeye çalışır.

Tutarlılık, metindeki bilgi ve düşüncelerin anlamca birbiriyle ilintili ve çelişkisiz olmasıdır; bağdaşıklık ise cümleler arasındaki dil bilgisel bağların (bağlaç, gönderim, ek vb.) kurulmasıdır. A şıkkı bu iki kavramı birlikte ifade eder. B şıkkı konu ve ana düşünceyi, C şıkkı ise anlatı unsurlarını tanımlar.

Sesli ve sessiz okuma, okumanın sesletim organlarının kullanılıp kullanılmaması gibi fiziksel yönüne göre yapılan bir ayrımdır. Metin kaynaklı / zihin kaynaklı okuma bilişsel süreçlere, yoğun / yaygın okuma ve gözden geçirerek okuma ise okuma amacına ve kapsamına göre yapılan sınıflandırmalardır.

Bu aşamalarda okur önce metnin geneline bakıp anlama ilişkin tahmin (yordama) yapar, ardından bu tahmini sınamak için tümcelere, sözcüklere ve gerekirse harflere iner. Bütünden parçaya giden bu "yukarıdan aşağıya" süreç, okurun ön bilgisini ve dünya bilgisini kullanan zihin kaynaklı okumadır. Harften başlayıp anlama giden süreç ise metin kaynaklı okumadır.

Burada süreç harflerin tanınmasıyla başlar, sözcüklere, tümce yapılarına ve en sonunda anlama doğru ilerler. Parçadan bütüne giden bu "aşağıdan yukarıya" süreç metin kaynaklı okumadır. Zihin kaynaklı okumada ise okur önce genel anlam hakkında tahminde bulunur, sonra ayrıntılara iner.

Metnin geneline hızlıca göz gezdirip ayrıntılara girmeden ana hatlarını kavramaya gözden geçirerek okuma denir. Tarayarak okumayla karıştırılmamalıdır: taramada amaç metnin genelini değil, belirli bir bilgiyi bulmaktır. Yoğun okuma ise metni ayrıntılı ve dikkatli okumaktır.

Belirli bir bilgiyi (örneğin tiyatro ilanındaki gün ve saati) bulmak için metnin diğer kısımlarını atlayarak hızlıca okumaya tarayarak okuma denir. Gözden geçirerek okumada ise amaç belirli bir bilgi değil, metnin genel içeriğini kavramaktır.

Zihin kaynaklı okumada okur ön bilgisine ve dünya bilgisine dayanarak tahminlerde bulunur. Bu yüzden en önemli risk, okurun kendi bilgisine fazla güvenerek metinde aslında bulunmayan anlamlar çıkarmasıdır. Ayrıntılı okumanın uzun sürmesi ise metin kaynaklı okumanın sorunudur.

Metin kaynaklı okumanın riskleri; harften sözcüğe, sözcükten tümceye ilerlemenin uzun sürmesi, parçalardan bütünün anlamını kurmanın güç olması ve okurun ön bilgisi ile dünya bilgisinin göz ardı edilmesidir. "Daha fazla sesletim hatası yapılması" bu okuma biçeminin bilinen bir riski olarak sayılmaz; bu yüzden E şıkkı doğru cevaptır.

Okuma, okurun ön bilgisini kullanarak tahminlerde bulunduğu, tümevarım ve tümdengelim süreçlerini işlettiği aktif bir bilişsel süreçtir. Bu nedenle okumayı "pasif bir beceri" olarak nitelemek yanlıştır. Okumanın sonradan öğrenilmesi ve konuşmadan daha geç gelişmesi ise doğru bilgilerdir.