Auzef Türk Dili 2 Final Deneme Sınavı 6

Sözcüklerin, sesler ses yolunda bir engele takılmadan açık ve anlaşılır biçimde çıkarılmasına boğumlama (artikülasyon) denir. Vurgu bir hecenin baskılı söylenmesi, durak kısa aralar, ezgi ise sesin yükselip alçalmasıdır.

Türkçede vurgu genellikle yüklemden hemen önceki ögeye düşer. A şıkkında yüklemden önce "bana" vardır; bu, "kime?" sorusuna cevap veren yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç). E şıkkında ise yüklemden önceki "beni" belirtili nesnedir; bu yüzden vurgu yer tamlayıcısı üzerinde değildir.

Ulama, ünsüzle biten bir sözcüğün ünlüyle başlayan sözcüğe bağlanarak okunmasıdır. D şıkkında "konu ile" ve "ile ilgili" ünlüyle biten sözcüklerle ünlüyle başlayan sözcükler yan yana geldiği için ulama yapılamaz. Diğerlerinde ulama vardır: "sen olmayınca", "öksürmekten uyuyamadım", "dâhil oldu", "candan umut".

Bir tümce içindeki bilgi öbekleri arasında verilen kısa aralara durak denir. Durak hem anlamın doğru aktarılmasını sağlar hem de konuşmacının nefes almasına imkân verir. Ezgi ve ton sesin yükselip alçalmasıyla, ulama ise sözcüklerin birbirine bağlanmasıyla ilgilidir.

Öğrenci "dakika" sözcüğünü "dakka" şeklinde söyleyerek ikinci hecedeki "i" ünlüsünü atlamıştır. Sözcükteki bir sesin söylenmeden atlanmasına ses atlaması denir. Değiştirmede ise bir ses atlanmaz, başka bir sesle yer değiştirir.

Diksiyon eğitimi kişiye öz güven, vurgu-tonlama-durak gibi unsurlara dikkat etme, doğru telaffuz ve etkili-ikna edici konuşma becerisi kazandırır. Ancak topluluk karşısında konuşmaktan hoşlanmak kişisel bir tercih ve eğilimdir; diksiyon eğitiminin doğrudan kazandırdığı bir beceri olarak sayılmaz.

Dizartri, konuşmada görev alan kasları kontrol eden sinir sistemindeki hasardan kaynaklanan, yani nörolojik temelli bir konuşma bozukluğudur. Ses atlama, ıslıklama, gevşeklik gibi bozukluklar ise daha çok alışkanlık ve sesletim hatalarından kaynaklanır.

Büyük ünlü uyumuna göre sözcükteki ünlülerin hepsi kalın ya da hepsi ince olmalıdır. "Gezi-yor" sözcüğünde kök ince ünlülü (e, i) iken "-yor" eki kalın "o" ünlüsünü taşır ve hiç değişmez; bu yüzden sözcük ek sebebiyle uyumu bozar. "Okulda, gözlükçü, vazonun, sucu" sözcüklerinde ekler uyuma uymuştur.

Ünsüzler oluşum noktasına göre sınıflandırıldığında "n, r, z, t" dilin dişlere ya da diş etine değmesiyle çıkan diş (diş eti) ünsüzleridir. "m" ise iki dudağın kapanmasıyla çıkan dudak ünsüzüdür. Bu yüzden oluşum noktası farklı olan "m"dir.