Auzef Türk Dili 2 Final Deneme Sınavı 7

Konuşma, duygu ve düşüncelerin ses ve sözcüklerle, gerektiğinde jest-mimik gibi yardımcı unsurlarla karşı tarafa aktarılmasıdır. E şıkkındaki "kulağa gelen seslerden birini seçme, algılama ve değerlendirme süreci" ise dinlemenin tanımıdır; konuşma ifade etmeye, dinleme ise algılamaya yöneliktir.

Konuşmada muhatap karşıdadır ve konuşmacı onun tepkilerini anında dikkate alır. Yazmada ise yazma anında okur karşıda değildir; okur metinle sonradan karşılaşır. Bu yüzden C şıkkındaki "her ikisinde de muhatapla karşı karşıya olunur" ifadesi yanlıştır.

Güzel ve etkili konuşmada cümleler açık ve anlaşılır olmalı, gerektiğinde beden dili (jest, mimik) kullanılmalıdır. Yerel ağız ve argo kullanımı, dinleyiciye laubali biçimde "sen" diye hitap etmek ya da dinleyici kitlesini dikkate almadan konuşmak etkili konuşmanın kurallarına aykırıdır.

Türkçede "ğ" sesi söyleyişte düşerek önceki ünlüyü uzatabilir, "e" ve "i" ile birlikte "y" gibi okunabilir; ayrıca "ğ" dışında Türkçe büyük ölçüde yazıldığı gibi okunur. Ancak sözcük sonundaki "r" sesinin düşürülmesi (örneğin "geliyor" yerine "geliyo") ölçünlü konuşma dilinin bir özelliği değil, özensiz ve yanlış bir söyleyiştir.

Vurgu, konuşmada anlamı belirleyen önemli bir unsurdur: aynı cümlede vurgunun yeri değişince anlatılmak istenen anlam da değişir. Ayrıca "yazı" ile "Yazı" (kişi adı) gibi bazı sözcüklerde vurgunun yeri anlamı ayırır. Bu yüzden "vurgunun anlam belirlemede rolü yoktur" ifadesi yanlıştır.

Tonlama, sesin yükselip alçalması yoluyla duyguyu ve anlamı yansıtır. Aynı cümle farklı tonlamayla söylendiğinde soru, şaşkınlık, kızgınlık veya alay anlamı kazanabilir; yani ton anlamla doğrudan ilişkilidir. Bu nedenle B şıkkı yanlıştır.

Etkili konuşmada ses tonu konuşmanın içeriğine ve duyguya göre ayarlanmalıdır. Konuşma boyunca hep aynı tonla konuşmak monotonluğa yol açar ve dinleyicinin dikkatini dağıtır. Konuşmanın amacını belirlemek, mantık süzgecinden geçirmek ve geniş bilgi birikimi ise konuşmayı etkili kılar.

İnsan; duygu, düşünce ve isteklerini bildirmek, varlığını kanıtlamak, ruhsal gerginlikten kurtulmak ve toplumsal ilişki kurmak için konuşmaya ihtiyaç duyar. Toplumsal yaşamda daha iyi yerlere gelmek ise konuşmanın temel ihtiyaç sebeplerinden değil, olası sonuçlarından biridir.

Konuşma eyleminin temel ögeleri; zihinsel etkinlik (düşünce), dil, ses ve görsel davranışlardır (jest, mimik, beden dili). Ortam konuşmayı etkileyen bir koşul olsa da konuşma eylemini oluşturan temel ögeler arasında sayılmaz.