Auzef Türk Dili 2 Ünite -11

Seslerin ve sözcüklerin konuşma organlarınca engele takılmadan, net ve anlaşılır biçimde çıkarılmasına boğumlama (artikülasyon) denir. Vurgu heceyi baskılı söylemek, ezgi ise sesin inip çıkmasıdır.

Türkçede vurgulanan öğe genellikle yüklemden hemen önce gelir. A şıkkında yüklemden önce gelen 'bana' sözcüğü yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç), dolayısıyla vurgu onun üzerindedir. E şıkkında ise yüklemden önceki 'beni' nesnedir.

Ulama, ünsüzle biten bir kelimenin ünlüyle başlayan kelimeye bağlanarak okunmasıdır. A'da 'sen‿olmayınca', B'de 'öksürmekten‿uyuyamadım', C'de 'Çocukların‿oyununa', E'de 'candan‿umut' ulama yapılır. D'de ise ünsüzle biten bir kelimeden sonra ünlüyle başlayan kelime gelmediği için ulama yoktur.

Bir tümce veya sözce içinde bilgi öbekleri arasında verilen kısa aralara durak denir. Durak doğru yerde yapılmazsa anlam değişebilir; ulama ise tam tersine sözcüklerin birbirine bağlanarak okunmasıdır.

Öğrenci 'dakika' kelimesini 'dakka' biçiminde söyleyerek bir sesi (hece içindeki 'i' ünlüsünü) atlamıştır. Sözcükteki bir sesin veya hecenin söylenmemesinden kaynaklanan bu konuşma bozukluğuna ses atlaması denir.

Diksiyon eğitimi; doğru telaffuz, vurgu-tonlama-durak gibi unsurlara dikkat, öz güven kazanma ve ikna edici konuşma becerisi kazandırır. Ancak 'topluluk karşısında konuşmaktan hoşlanma' kişisel bir eğilimdir; diksiyon eğitiminin doğrudan kazandırdığı bir beceri olarak sayılmaz.

Dizartri, konuşma kaslarını yöneten sinir sistemindeki hasardan kaynaklanan nörolojik bir konuşma bozukluğudur. Gevşeklik, ses atlaması, ıslıklama ve tutukluk ise boğumlama veya alışkanlıkla ilgili bozukluklardır.

'Geziyor' kelimesinde kök 'gez-' ince ünlülüdür; ancak '-yor' eki her zaman kalın ünlülü olduğu için kelime büyük ünlü uyumuna (kalınlık-incelik uyumu) uymaz. '-yor', '-ken', '-ki', '-leyin' gibi ekler uyuma girmeyen eklerdir.

n, r, z ve t ünsüzleri dilin ucunun dişlere veya diş etine değmesiyle oluşan diş/diş eti ünsüzleridir. 'm' ise iki dudağın birleşmesiyle oluşan bir dudak ünsüzüdür; bu yüzden oluşum noktası bakımından diğerlerinden farklıdır.