Modern dünyada sadece mal üreten fabrikalar değil, bankalar ve hastaneler gibi hizmet sunan yapılar da dikkate alınarak, tüm bu değer yaratma sistemlerini “İşlemler (Operasyonlar) Yönetimi” düzenler. Hammaddenin alınmasından son müşteriye ulaştırılmasına kadar olan geniş malzeme ve bilgi akışı “Tedarik Zinciri” şemsiyesi altındadır. Günümüzde firmaların sınır ötesi lisans anlaşmaları ve ortak teşebbüsler yapması, “Küreselleşme”nin en net göstergesidir. E-iş dünyasında şirketlerin Amazon gibi platformlardan son tüketiciye ulaşması B2C (Business to Consumer) işlem modeliyle açıklanırken, rekabet avantajı elde etmek isteyen işletmeler, müşterinin zihninde “Konumlandırma” stratejileri belirleyerek veya her türlü israfı önleyip “Maliyet” odaklı çalışarak pazarda tutunurlar. Bütün bu uzun vadeli yönlendirmeleri, şirketin Vizyonunu destekleyen Stratejiler belirler.
Üretim Tipleri, Tasarım ve Tesis Yerleşimi
Üretim tarihi, Adam Smith’in ünlü iş bölümü teorisiyle başlamıştır. Günümüzde bir müşteri için eşi benzeri olmayan (örneğin gemi veya baraj) yüksek meblağlı üretimler “Proje Tipi Üretim” iken; müşterinin özel isteklerine göre esnek tasarlanan işlere “Sipariş Üzerine Üretim” denir. Tasarım aşaması ürünün gelecekteki “Kalitesi üzerinde muazzam bir etkiye sahiptir” ve bazen rakip ürünü sökerek incelemek anlamına gelen “Tersine Mühendislik” teknikleriyle veya imalatı kolaylaştıran “Üretilebilirlik için tasarım” yaklaşımıyla şekillenir. Üretim sürecinde kullanılan yedek parçaların veya vidaların tek tip yapılmasına “Standartlaştırma” denir ki bu, maliyeti (“bir kuruluşun çıktı maliyeti” fiyatlandırmanın temelidir) ve kalite denetim zorluklarını azaltır. Üretim yeri olan fabrikanın Etkin Yerleşimi de kritik önem taşır; etkin yerleşim üretim süresini uzatmaz, aksine kısaltır (hızlandırır). Matkapların bir araya toplandığı yerleşim türüne “Proses Yerleşimi” denirken, manav veya marketlerin müşteriye hizmet veren sergileme düzenine “Hizmet Yerleşimi” adı verilmektedir.
25 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Mal ve hizmetin ham madde aşamasından nihai kullanıcıya (müşteriye) ulaştırılması ve bilgi akışlarının sağlanması aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Mal veya hizmetin ham madde (tedarikçiler) aşamasından başlayarak üretilmesi, dağıtılması ve son tüketiciye kadar ulaştırılması sürecindeki tüm malzeme, para ve bilgi akışını kapsayan entegre sisteme “Tedarik Zinciri” (Supply Chain) adı verilir.
Soru 2
• Büyük meblağlara mal olmaktadır.
• Bir müşteri için eşi benzeri olmayan üretimi ifade etmektedir.
• Müşteriler azdır ve müşteri katılımı yoğundur.
• Müşteriler ürün tasarımı konusunda son derece ilgilidirler.
Yukarıda ifade edilen özellikler hangi üretim çeşidine aittir?
EDoğru cevap
Açıklama
Özellikleri verilen üretim çeşidi, müşteri taleplerine göre sıfırdan ve tek seferlik olarak tasarlanan, eşi benzeri olmayan (örneğin bir gemi, köprü, uzay mekiği veya baraj inşası gibi) büyük ölçekli, uzun süreli ve çok yüksek maliyetli “Proje tipi üretim”dir.
Soru 3
Ortak teşebbüs, lisans anlaşmaları, araştırma konsorsiyumları, tedarikçi ortaklıkları ve doğrudan pazarlama anlaşmaları gibi stratejik bağlılıkların artması artan ………. bir diğer kanıtıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Firmaların uluslararası arenada birbirleriyle sınır ötesi lisans anlaşmaları yapması, ortak girişimler (joint ventures) kurması ve küresel araştırma ağları oluşturması, işletmelerin milli sınırları aşarak tüm dünyada bütünleşmesinin, yani artan “Küreselleşmenin (Globalleşmenin)” en büyük kanıtıdır.
Soru 4
Üretim sürecinin küçük görevler serisine bölündüğünü ve görevlerin farklı işçilerce gerçekleştirildiği iş bölümünü ortaya çıkaran kişi aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Modern ekonominin kurucusu kabul edilen Adam Smith, 1776’da yayımladığı “Ulusların Zenginliği” kitabında ünlü “Toplu iğne fabrikası” örneğiyle, üretim sürecinin küçük parçalara (görevlere) ayrılarak farklı işçiler tarafından yapılmasının (İş Bölümü ve Uzmanlaşma) verimliliği muazzam artırdığını ortaya koyan ilk kişidir.
Soru 5
Üretimde esnek olan, çıktıyı kişiselleştiren, kaliteli üretim özelliği olan üretim aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Soru 6
Aşağıdakilerden hangisi proje planlama araçlarından biri değildir?
ADoğru cevap
Soru 7
Fabrikada etkin bir yerleşim önemlidir. Aşağıdakilerden hangisi etkin bir yerleşimin özelliklerinden değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Fabrikada makine ve teçhizatın doğru yerleştirilmesi (etkin yerleşim); malzeme taşıma maliyetlerini düşürür, alanı ve işgücünü etkin kullandırır ve gereksiz (boşa) hareketleri yok eder. Tüm bu optimizasyonların sonucunda üretim süresi (devir süresi) “ARTMAZ”, tam tersine “AZALIR” (yani işlemler hızlanır). E şıkkındaki “üretim süresini ve müşteri hizmet süresini arttırmaktadır” ifadesi verimsizliği (yavaşlamayı) tanımladığı için kesinlikle yanlıştır.
Soru 8
………. fiyatlandırma kararlarını ve karlarını etkileyen önemli bir değişkendir.
Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Bir işletmenin ürettiği malın satış fiyatını belirlerken ve elde edeceği kâr marjını hesaplarken dikkate alması gereken en temel matematiksel ve ekonomik değişken “Üretim Maliyeti (Çıktı Maliyeti)”dir. Maliyetin ne olduğu bilinmeden ne doğru bir fiyatlandırma yapılabilir ne de kâr hesaplanabilir.
Soru 9
Makine araç gereçlerinin satıldığı bir dükkânda tüm matkaplar bir bölümde, tornalar bir başka bölümde, freze makineleri ise başka bir bölümde konumlandırılmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi yukarıda ifade edilen yerleşim türüdür?
BDoğru cevap
Açıklama
Makine, araç veya departman faaliyetlerinin kendi işlevlerine, fonksiyonlarına veya süreçlerine göre (matkapların bir arada, kaynak makinelerinin bir arada, boyahanenin veya frezelerin ayrı bir yerde gruplandırılması gibi) benzer özelliklerine göre bir arada toplanıp yerleştirilmesine üretim yönetiminde “Proses (Süreç/Fonksiyonel) Yerleşim” adı verilir.
Soru 10
Bir işletmeyi birleştiren, alınan kararların tutarlı olmasını ve işletmenin doğru yolda ilerlemesini sağlayan ortak vizyona verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
İşletmenin ulaşmak istediği vizyonuna (gelecek hayaline) giden yolda; amaçları belirleyen, kaynakları tahsis eden, alınan tüm kararları tutarlı hale getiren, tüm birimleri ortak bir rotada birleştirerek ilerleten ve rakiplere karşı nasıl rekabet edileceğini gösteren genel yol haritasına “Strateji” denir.
Soru 11
Üretim sırasında parça değiştirilebilmesini, daha yüksek hacimli üretim ve satın almanın yapılmasını, stoklara yatırımın azalmasını, satın alma ve materyal yüklemenin kolaylaştırılmasını, daha az kalite denetimleri yapılmasını ve üretimdeki zorlukların azalmasını mümkün kılan aşağıdakilerden hangisidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Üretimde kullanılan vida, motor, tekerlek gibi parçaların belirli evrensel ölçülerde ve aynı kalitede, birbirinin yerine geçebilecek (değiştirilebilir) şekilde tek tip olarak tasarlanmasına “Standartlaştırma” denir. Standartlaştırma sayesinde seri (yüksek hacimli) üretim yapılabilir, yedek parça bulmak kolaylaşır ve her parçayı tek tek kalite kontrolden geçirme zorunluluğu azalır.
Soru 12
Ürün ve hizmet tasarımına yönelik hangi yaklaşım, üretim veya hizmet sunma sürecindeki her adımı analiz ederek israfı azaltmaya ve verimliliği artırmaya odaklanır?
CDoğru cevap
Soru 13
Bir projede uygulanabilecek tasarım özelliklerini araştırmak için rakip bir ürünü dikkatli bir şekilde sökme ve incelemeyi ifade etmeye ne ad verilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Piyasaya sürülmüş, rakibe ait olan hazır (bitmiş) bir ürünün satın alınıp laboratuvarda dikkatlice parçalarına ayrılarak (sökülerek) tasarım sırlarının, malzeme yapısının ve o ürünün fabrikada nasıl üretildiğinin (geriye doğru adım adım) incelenmesine literatürde “Tersine Mühendislik” (Reverse Engineering) adı verilir.
Soru 14
………. rekabet eden şirketlerin tüm gereksiz harcamalarını ortadan kaldırılmak için sürekli çalışmasıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
İşletmeler pazar payı kazanmak ve hayatta kalmak için rakipleriyle çeşitli stratejiler üzerinden rekabet ederler. Üretimde ve iş süreçlerindeki her türlü “gereksiz harcamayı ve fireyi ortadan kaldırarak” malı en ucuza (minimum giderle) üretmeyi hedefleyen temel rekabet stratejisi “Maliyet” (Düşük Maliyet/Maliyet Liderliği) odaklı rekabettir.
Soru 15
E-İş ortamında yapılan işlemler yönetimine aşağıdakilerden hangisi örnek verilebilir?
DDoğru cevap
Açıklama
Elektronik ticaret (E-İş / E-ticaret) modellerinin en yaygın ve bilinen formları B2B (İşletmeden İşletmeye – Business to Business) ve B2C (İşletmeden Tüketiciye – Business to Consumer)’dir. Amazon, Trendyol veya hepsiburada gibi platformlarda şirketlerin/işletmelerin ürünlerini perakende olarak doğrudan son tüketiciye satması “B2C” işlem yönetimi modeline örnektir.
Soru 16
………. stratejisi müşteriye benzersiz bir değerin sunulacağı pazarda nasıl rekabete girileceğini belirler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Bir firmanın, rakiplerinden farklılaşarak müşterinin zihninde ve pazarın belirli bir noktasında kendisine ait özel ve benzersiz (unique) bir yer (imaj/değer) edinmesi ve o değere göre pazarda rekabete girmesi eylemine pazarlama ve üretim stratejilerinde “Konumlandırma (Positioning)” stratejisi denir.
Soru 17
Sebze ve meyve satan manavlar aşağıdaki hangi yerleşim türünü kullanmaktadırlar?
DDoğru cevap
Açıklama
Süpermarketler, manavlar, bankalar, restoranlar veya mağazalar gibi müşteri ile doğrudan temas halinde olan, ürünlerin müşteri akışını, sergilenmesini, dikkat çekmesini ve nihai satışını kolaylaştırmak amacıyla düzenlenen iç mekan (raf/reyon) tasarımlarına üretim/operasyon yönetimi literatüründe “Hizmet (veya Perakende) Yerleşimi” denir.
Soru 18
Verimli sistemleri -işi gerçekleştirmek için gereken sistemleri- düzenleyen ve etkin hâle getiren yönetim sistemi aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
“Üretim yönetimi” terimi geçmişte sadece fabrikadaki fiziksel malların üretimini kapsıyordu. Ancak günümüzde hastane, banka, ulaştırma, lojistik gibi “hizmet sektöründeki” süreçleri, servisleri ve verimli çalışma sistemlerini de (tüm dönüşüm faaliyetlerini) kapsayacak şekilde genişletilmiş olan modern disiplinin adına “İşlemler (Operasyonlar) Yönetimi” (Operations Management) adı verilmektedir.
Soru 19
Üretim süreçlerinde kullanılan sermaye ve iş gücü kaynaklarının olmazsa olmazı aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Soru 20
Aşağıdakilerden hangisi etkili bir tasarım sürecinin özelliklerinden biri değildir?
DDoğru cevap
Açıklama
Etkili ve başarılı bir ürün tasarım süreci (Ar-Ge); ürünün maliyetini düşürür, müşteri ihtiyaçlarını karşılar ve pazara çıkış süresini kısaltır. Ancak bir ürünün kullanım ömrü, sağlamlığı ve müşteride yarattığı kalite algısı tamamen üretimden önceki “Tasarım” aşamasında belirlendiği için, tasarımın ‘Ürün ve hizmetin kalitesi üzerindeki etkisi’ inanılmaz derecede BÜYÜK ve hayati önemdedir. Bu etkinin “oldukça küçük” olduğunu iddia eden D şıkkı üretim gerçeklerine kesinlikle aykırıdır.
Soru 21
Otomobil montaj fabrikaları, elektronik eşya üretim tesisleri veya şişeleme fabrikaları gibi standart bir ürünün yüksek miktarlarda (hacimde) ve ardışık bir bant sistemi üzerinde kesintisiz şekilde üretildiği sistemlere ne ad verilir?
BDoğru cevap
Açıklama
“Sürekli (Seri veya Kütle) Üretim”, birbirinin tamamen aynısı olan (standartlaşmış) ürünlerin, çok büyük miktarlarda ve özel amaçlı makinelerin (montaj bantlarının) kullanılmasıyla aralıksız (sürekli) olarak üretildiği sistemdir. Esnekliği en düşük, ancak birim maliyeti en ucuz olan üretim tipidir.
Soru 22
Japon otomobil üreticisi Toyota tarafından geliştirilen ve “İhtiyaç duyulan parçanın, ihtiyaç duyulan yerde ve tam ihtiyaç duyulduğu anda (ne erken ne geç) üretilmesi veya tedarik edilmesi” prensibine dayanan, stokları sıfıra indirmeyi amaçlayan yönetim felsefesi aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
JIT (Tam Zamanında Üretim/Tedarik) sistemi, depoları doldurarak yüksek stok tutmanın bir israf (gizli maliyet) olduğunu savunur. Malzemelerin fabrikaya tam montaja gireceği saniyede teslim edilmesini ve sıfır stok ile çalışmayı hedefleyen ünlü Japon yalın üretim tekniğidir.
Soru 23
Tesis (Kuruluş) yeri seçiminde işletmelerin karar verirken dikkate aldıkları faktörlerden hangisi “Nitel (Sayısal olarak ölçülemeyen ancak sübjektif olan)” faktörler arasında yer alır?
DDoğru cevap
Açıklama
Fabrika yeri seçerken taşıma, arsa, işçi maaşları veya vergiler matematiksel olarak parayla ölçülebilen “Nicel (Kantitatif)” faktörlerdir. Ancak o bölgedeki yerel halkın sanayiye (fabrikaya) karşı tutumu, kültürel uyumu, yaşam kalitesi veya iklim gibi parayla ölçülemeyen hissi/psikolojik değişkenlere “Nitel (Kalitatif)” faktörler denir.
Soru 24
Bir ürünün tasarımı ve üretimi aşamasında, kalite seviyesini milyon hatada (fırsatta) sadece 3,4 kusur (hata) oranına kadar düşürmeyi hedefleyen ve değişkenliği (sapmaları) en aza indiren kalite yönetim sistemi yaklaşımına ne ad verilir?
CDoğru cevap
Açıklama
İlk olarak Motorola tarafından geliştirilen “Altı Sigma (Six Sigma)” metodolojisi, istatistiksel verilere dayanarak süreçlerdeki kusurları ve sapmaları yok etmeyi amaçlar. Altı Sigma seviyesine ulaşan bir üretim süreci, yüzde 99.99966 oranında kusursuz çalışır; yani her 1 milyon üretimde en fazla 3,4 adet hatalı ürün çıkarır.
Soru 25
Stok kontrol sistemlerinde, depodaki binlerce çeşit malzemeyi önem, değer ve miktar kriterlerine göre “Çok Değerli/Az Miktarda”, “Orta Değerli/Orta Miktarda” ve “Az Değerli/Çok Miktarda” olacak şekilde sınıflandırarak kontrol kolaylığı sağlayan yöntem aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
İtalyan ekonomist Pareto’nun “80/20 kuralı”na dayanan ABC Analizi, stokları yıllık kullanım değerlerine (maliyet x miktar) göre üç sınıfa ayırır: ‘A’ sınıfı malzemeler stokların miktar olarak yüzde 20’sini ama değer olarak yüzde 80’ini oluşturur (sıkı denetlenir). ‘C’ sınıfı malzemeler ise stokların miktar olarak yüzde 50’sini ama değer olarak sadece yüzde 5’ini oluşturur (örneğin civata, pul). Bu sınıflandırma depo yönetiminde hayati bir stratejidir.