Kaynak: https://lolonolo.com/2026/01/25/veri-tabani-tasarimi-2024-2025-butunleme-sorulari/
Veri Tabanı Tasarımı 2024-2025 Bütünleme Soruları
Veri tabanı yönetim sistemlerinin (VTYS) kalbinde yer alan SQL dili, verileri yönetmek için standartlaştırılmış komutlar sunar. Bir tabloya yeni kayıtlar eklemek için INSERT INTO, mevcut kayıtları silmek için DELETE ve güncel verileri çekmek için SELECT komutları kullanılır. Verilerin saklanma biçimi ise veri tipleriyle belirlenir. Örneğin, Double veri tipi, “çift duyarlıklı” yapısı sayesinde standart tiplere göre çok daha büyük ve hassas ondalıklı sayıların bellekte güvenli bir şekilde saklanmasına olanak tanır. Bilgisayar bilimlerinde veri ölçümü ise genellikle ikilik sisteme dayanır; bu nedenle kapasite dönüşümlerinde (GB’dan MB’a gibi) her birim bir alt birimin 1024 katı olarak hesaplanır.
Veri tabanı tasarımında varlıklar arasındaki bağlar, sistemin mantıksal iskeletini oluşturur. En yaygın karşılaşılan ilişki türlerinden biri olan Çoğa Çok (Many-to-Many) ilişkilerde; bir müşteri birden fazla ürün satın alabilirken, bir ürün de birçok müşteri tarafından tercih edilebilir. Benzer şekilde öğrenci ve ders tabloları arasındaki ilişki de bu kategoriye girer. Bu tür karmaşık yapıları fiziksel veri tabanına aktarırken mutlaka bir Bağlantı/Ara Tablo (Junction Table) kullanılmalıdır. Bazı durumlarda tablolar kendileriyle de ilişki kurabilir (Özyinelemeli İlişki); bu hiyerarşiyi sağlamak için tablo içerisinde yine kendi birincil anahtarını referans alan bir İkincil Anahtar (Foreign Key) tanımlanır.
Ses kayıtları, videolar veya yüksek çözünürlüklü resimler gibi büyük boyutlu dosyaların veri tabanı içerisinde doğrudan saklanması performans kayıplarına yol açar. Profesyonel tasarımlarda dosyanın kendisi bir dosya sunucusunda fiziksel olarak tutulurken, veri tabanında sadece bu dosyanın yolu/adresi saklanır. Analitik amaçlı tasarımlarda ise farklı kaynaklardan gelen verilerin birleştirildiği Veri Ambarı yapıları kullanılır. Bu yapılarda sorgu performansını artırmak için Yıldız Şema (Star Schema) mimarisi tercih edilir; burada merkezde olayların kaydedildiği Fact (Satis vb.) tablosu, etrafında ise bu olayları niteleyen boyut tabloları yer alır.
Veri tabanındaki gereksiz tekrarları önlemek ve tutarlılığı sağlamak amacıyla uygulanan kurallar dizisine Normalizasyon denir. Normalizasyon süreci, her hücrenin tek bir veri almasını zorunlu kılan 1NF ile başlar ve teorik zirve olan Alan/Anahtar Normal Form (DKNF) ile son bulur. DKNF, Beşinci Normal Formdan sonra gelen ve tüm kısıtlamaların anahtarlarca sağlandığı ideal yapıdır. Tasarım sırasında, birincil anahtarın (ID) yanında başka bir benzersiz alanın (Plaka gibi) bulunması ve diğer verilerin bu alana bağlı olması Üçüncü Normal Form (3NF) kurallarına aykırı bir geçişli bağımlılık yaratır. Doğru bir fonksiyonel bağımlılık için sol tarafta ISBN veya e-Posta gibi benzersiz ve belirleyici nitelikler yer almalıdır.
Ders kapsamında beşinci normal form (5NF), tabloların kayıpsız şekilde ayrıştırılabileceği en küçük yapıya indirgenmesini ve veri tabanının gereksiz tekrar olmadan en uygun (en az) sayıda tabloyla oluşturulmasını vurgular. Bu yüzden bu ilke beşinci normal formla ilişkilendirilir.
Verilerin satır (kayıt) ve sütun (değişken) yapısında düzenlendiği yapıya veri kümesi (dataset) denir. Veri tabanı ise birçok tabloyu ve bunlar arasındaki ilişkileri barındıran daha geniş bir yapıdır.
Birincil anahtar türleri sıralı sayısal (1, 2, 3...), rastgele sayısal, alfanümerik ve kontrollü (belirli bir kurala göre üretilen, örneğin TC kimlik no) anahtarlardır. "Azalan sayısal" diye bir birincil anahtar türü yoktur.