Veri tabanı yönetiminin temeli, verinin ne olduğunu ve nasıl sınıflandırıldığını anlamaktır.
2. Veri Tabanı Yönetim Sistemleri (VTYS)
3. Fonksiyonel Bağımlılık ve Tasarım
İyi bir veri tabanı tasarımı, veri tekrarını önlemeyi ve tutarlılığı hedefler.
4. Veri Modelleme ve Gösterimler
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
İhtiyaca göre toplanan veri türü aşağıdakilerden hangisidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Veri toplama yöntemlerinde kaynaklar ikiye ayrılır. Araştırmacının bizzat sahaya inerek, anket, gözlem veya deney yoluyla, özel bir amaç için “ilk kez” topladığı verilere Birincil Veri denir. İkincil veri ise daha önce başkaları tarafından toplanmış (TÜİK verileri, yayınlanmış raporlar vb.) verilerdir. Soruda “ihtiyaca göre toplanan” denilerek amaca özel, ilk elden toplama kastedilmektedir.
Soru 2
Bir veri tabanı yönetim sistemi (VTYS), aşağıdakilerden hangisini gerçekleştirmek konusunda fayda sağlamaz?
EDoğru cevap
Açıklama
VTYS (DBMS – Database Management System), verilerin fiziksel olarak saklanması, güvenliği, tutarlılığı, yedeklenmesi ve sorgulanması (SQL) ile ilgilenen “arka plan” yazılımıdır (Örn: Oracle, SQL Server, MySQL). Verilerin pasta grafiği, sütun grafiği gibi görsel hale getirilmesi (Data Visualization) VTYS’nin temel görevi değildir; bu işlem Excel, Tableau, PowerBI gibi “İş Zekası” veya raporlama araçları tarafından yapılır.
Soru 3
Tek bir 1 ya da 0’ın kaydedilmesi için gerekli bellek boyut miktarı aşağıdakilerden hangisidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Bilgisayar biliminde en küçük veri birimi Bittir (Binary Digit). Bir bit, sadece iki değer alabilir: 0 veya 1 (Elektrik var/yok).
* 1 Bayt = 8 Bit
* 1 Kilobayt = 1024 Bayt
Dolayısıyla tek bir 1 veya 0 değerini saklamak için en küçük birim olan 1 bit yeterlidir.
Soru 4
Aşağıdakilerden hangisi fonksiyonel bağımlılığın bir sonucu değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
Fonksiyonel bağımlılıkların doğru analiz edilmesi, veritabanı normalizasyonunun temelidir. Normalizasyonun amacı, verilerin tekrar etmesini (redundancy) önlemektir. Veri tekrarı azalınca, veritabanının kapladığı alan (veri hacmi) artmaz, aksine azalır. Ayrıca tekrarların önlenmesi veri tutarlılığını sağlar. Bu nedenle E şıkkı, fonksiyonel bağımlılığın ve iyi tasarımın bir sonucu olamaz.
Soru 5
“adres” olgusu aşağıdakilerden hangisi olmak için daha uygundur?
CDoğru cevap
Açıklama
Veri tabanı tasarımında varlıklar (Entity) tablo olurken, bu varlıkların özellikleri (Property) Nitelik (Attribute/Sütun) olur. Örneğin “Öğrenci” bir tablodur; öğrencinin “Adı”, “Soyadı” ve “Adresi” bu tablonun nitelikleridir. Adres tek başına bir tablo veya anahtar olmaktan ziyade, bir kişiyi veya kurumu tanımlayan bir özellik (sütun) olmaya en uygundur.
Soru 6
Aşağıdaki niteliklerden hangisinin fonksiyonel bağımlılık ifadesinin sağ tarafında bulunması en uygundur?
CDoğru cevap
Açıklama 🤖 Yapay zekâ açıklaması
Fonksiyonel bağımlılıkta (A → B) sol taraf kaydı benzersiz şekilde belirleyen nitelik, sağ taraf ise ona bağlı olarak belirlenen niteliktir. barkod, isbn ve tcKimlikNo benzersiz tanımlayıcılardır ve sol tarafa uygundur. yas ise kişiye göre belirlenen, birçok kişide aynı olabilen bir değer olduğundan sağ tarafa uygundur.
Soru 7
Bir veri tabanı tasarımında, tablolar arasındaki ilişkileri gösteren şemaya verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Veritabanı tasarımının kavramsal aşamasında kullanılan, varlıkları (tabloları), bunların niteliklerini ve varlıklar arasındaki bağları (ilişkileri) gösteren diyagramlara E-R Diyagramı (Entity-Relationship Diagram / Varlık-İlişki Diyagramı) denir. Diğer şıklar (Akış, Algoritma) yazılım ve süreç yönetimi ile ilgilidir.
Soru 8
Bir tabloda yer alan temsil edici niteliğe verilen ad nedir?
EDoğru cevap
Açıklama
Bir tablodaki her satırı (kaydı) diğerlerinden ayıran, benzersiz (unique) ve boş bırakılamayan (not null) alana Birincil Anahtar (Primary Key – PK) denir. Örneğin, öğrenci tablosunda “Öğrenci Numarası” birincil anahtardır çünkü aynı numara iki kişiye verilemez ve o satırı temsil eder.
Soru 9
Bir online alışveriş sitesi için aşağıdaki fonksiyonel bağımlılıklardan hangisi en az uygun olur?
EDoğru cevap
Açıklama
Fonksiyonel bağımlılıkta sol taraf benzersiz belirleyici olmalıdır.
* E şıkkında: `ad -> musteriNo` ifadesi, “Bir kişinin adını (örn: Ahmet) bilirsem, müşteri numarasını kesin olarak bulabilirim” demektir. Bu imkansızdır, çünkü “Ahmet” isminde binlerce müşteri olabilir. İsim benzersiz olmadığı için belirleyici (anahtar) olarak kullanılamaz.
* Diğer şıklarda (Sipariş No, Ürün Kodu vb.) sol taraftakiler benzersizdir ve sağdaki bilgileri belirleyebilir.
Soru 10
Bir öğrenci bilgi sisteminde aşağıdaki fonksiyonel bağımlılıklardan hangisi diğerlerine göre daha uygundur?
CDoğru cevap
Açıklama
Veritabanı mantığında “Öğrenci Numarası” her öğrenciye özel, tekil (unique) bir değerdir. Bir numara girildiğinde, o numaraya ait öğrencinin adı ve soyadı tek bir sonuç olarak gelir.
Diğer şıklarda; “Ad” veya “Soyad” benzersiz değildir (aynı isimde çok kişi olabilir), “Sınıf” benzersiz değildir (bir sınıfta çok öğrenci vardır). Bu yüzden belirleyici olamazlar.
Soru 11
Bir kitap veri tabanında aşağıdaki fonksiyonel bağımlılıklardan hangisi en uygun olur?
BDoğru cevap
Açıklama
ISBN (International Standard Book Number), dünyadaki her kitap baskısı için benzersiz bir kimlik numarasıdır.
* B şıkkı: ISBN numarasını bilirseniz, kitabın adını, yazarını ve yayınevini kesin olarak bilirsiniz. Bu, mükemmel bir fonksiyonel bağımlılıktır.
* Diğer şıklar hatalıdır çünkü Kitap Adı benzersiz olmayabilir (aynı isimde farklı yazarların kitabı olabilir) veya Yayınevi tek bir ISBN’e gitmez (yayınevinin binlerce kitabı vardır).
Soru 12
Yalnızca “7” sayısı ele alındığında ve bu sayı üzerinden bir sonuç ya da yargıya varılamadığı bilindiğinde; bu sayı aşağıdakilerden hangisi olarak ele alınabilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Bilgi hiyerarşisinde:
* Veri (Data): Ham, işlenmemiş gerçeklerdir (Örn: “7”). Tek başına anlamı yoktur (7 elma mı? saat 7 mi?).
* Enformasyon (Information): Verinin işlenmiş, anlam kazandırılmış halidir (Örn: “Hava sıcaklığı 7 derece”).
* Bilgi (Knowledge): Enformasyonun deneyimle yorumlanmasıdır.
Bu nedenle tek başına duran “7”, ham Veridir.
Soru 13
Codd tarafından 1969 ve 1970 yıllarında yapılan çalışmalarla önerilen veri saklama türü aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Edgar F. Codd (E.F. Codd), IBM’de çalışırken verilerin tablolar halinde tutulmasını ve matematiksel küme teorisine dayanmasını öneren makalesini yayınlamıştır. Bu çalışma, bugün kullandığımız (SQL, Oracle vb.) İlişkisel Veri Tabanı Modelinin (Relational Database Model) doğuşudur.
Soru 14
Veri tabanı tasarımında bir tablonun gösteriminde aşağıdaki hangi bilgiler yer alır?
BDoğru cevap
Açıklama
Veritabanı şemasında bir tablo (ilişki) tanımlanırken şunlar belirtilmelidir:
1. Tablo Adı: (Örn: OGRENCI)
2. Nitelikler (Sütunlar): (Örn: OgrNo, Ad, Soyad)
3. Anahtarlar: Hangi sütunun Birincil Anahtar (PK) veya Yabancı Anahtar (FK) olduğu (genellikle altı çizilerek veya yanına yazılarak).
Bu üç unsur olmadan tablo tanımı eksik kalır.
Soru 15
Aşağıdakilerden hangisinde bilgelik hiyerarşisinin (DIKW piramidi) adımları doğru sıralanmıştır?
DDoğru cevap
Açıklama
Bilgi yönetiminde DIKW piramidi alttan üste doğru şöyle ilerler:
1. Veri (Data): Ham gerçekler.
2. Enformasyon (Information): Verinin anlamlandırılması.
3. Bilgi (Knowledge): Nasıl kullanılacağının bilinmesi.
4. Bilgelik (Wisdom): Geleceği öngörme ve doğru karar verme yetisi.
Doğru sıralama D şıkkıdır.
Soru 16
Ölçüm ile elde edilen veri türü aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Veriler ikiye ayrılır:
* Nicel (Quantitative): Sayılabilen, ölçülebilen, miktar bildiren veriler (Boy, Kilo, Sıcaklık). Ölçüm sonucu elde edilir.
* Nitel (Qualitative): Sayısal olmayan, özellik bildiren veriler (Göz rengi, Cinsiyet).
Soruda “Ölçüm” dendiği için cevap Niceldir.
Soru 17
Ölçüm, sayım, deney, gözlem ya da araştırma yöntemiyle elde edilen kayıtlara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Bilimsel yöntemde veya günlük hayatta yapılan gözlem, deney ve ölçümlerin sonucunda kaydedilen ham, işlenmemiş materyale Veri denir. İstatistik ise bu verilerin analiz edilme bilimidir.
Soru 18
Farklı kaynaklardan elde edilen veri türü aşağıdakilerden hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
* Birincil Veri: Araştırmacının kendisinin topladığı taze veri.
* İkincil Veri: Başka kurumlar, araştırmacılar veya kaynaklar tarafından daha önce toplanmış ve kullanıma sunulmuş (kitaplar, makaleler, veri tabanları) verilerdir. Soruda “farklı kaynaklardan elde edilen” (hazır alınan) dendiği için cevap İkincil veridir.
Soru 19
Aşağıdakilerden hangisi bir veri tabanı yönetim sistemi (VTYS) değildir?
ADoğru cevap
Açıklama
* MySQL, MS Access, Oracle (İlişkisel VTYS) ve MongoDB (NoSQL VTYS) veritabanı yazılımlarıdır.
* HTML (HyperText Markup Language) ise web sayfalarının iskeletini oluşturmaya yarayan bir işaretleme dilidir. Veri saklama veya yönetme yeteneği yoktur.
Soru 20
Kaz Ayağı (Crow’s Foot) gösteriminde, bir ilişkinin zorunlu olmadığını (opsiyonel) gösteren işaret hangisidir?
ADoğru cevap
Açıklama
Varlık-İlişki diyagramlarında (ERD), iki tablo arasındaki ilişkinin zorunluluk durumunu belirtmek için bağlantı çizgisinin ucuna semboller konur:
* Daire (0): Opsiyonel (Optional) demektir. Kayıt olmak zorunda değil (Örn: Bir personelin henüz hiç satışı olmayabilir).
* Dikey Çizgi (| veya 1): Zorunlu (Mandatory) demektir.
Bu nedenle “zorunlu olmadığını” gösteren işaret 0’dır.