Ara Sınav (Vize) 2025 20 soru

Veri Tabanı Tasarımı 2025 Ara Sınav (Vize)

Kaynak: https://lolonolo.com/2025/10/27/veri-tabani-tasarimi-2025-vize-deneme-sinavi/

📖 Konu özeti (sınav öncesi tekrar)

Veri Tabanı Tasarımı 2025 Vize Deneme Sınavı

Veri Hiyerarşisi ve Temel Kavramlar

Veri tabanı tasarımının temelinde veri hiyerarşisi yatar. Rowley Bilgelik Hiyerarşisi (DIKW Piramidi), bu yapıyı aşağıdan yukarıya doğru şu şekilde sıralar: Veri (ham gerçekler), Enformasyon (işlenmiş ve anlamlı veri), Bilgi (bağlam kazandırılmış enformasyon) ve Bilgelik (uygulanan bilgi).

Veriler farklı formatlarda olabilir. Biçimsiz (unformatted) metinler, herhangi bir stil (kalın, italik vb.) içermeyen ham metinlerdir. Windows işletim sisteminde bu tür metinleri görüntülemek için kullanılan en temel yazılım Not Defteri’dir (Notepad).

İlişkisel Veri Tabanı Modeli (RDBMS)

Günümüzde en yaygın kullanılan veri tabanı modeli ilişkisel modeldir. Bu modelin hızlı olması, veri tekrarını önleyerek tutarlılığı sağlaması ve normalizasyon sayesinde az yer kaplaması gibi birçok avantajı vardır. Ancak bu modelin “çok az veri türünü desteklemesi” bir avantaj değildir; aksine, modern RDBMS’ler çok çeşitli ve karmaşık veri türlerini destekler.

İlişkisel veri tabanları ile iletişim kurmak için kullanılan standart sorgu dili SQL’dir (Structured Query Language). SQL, CRUD (Create, Read, Update, Delete) olarak bilinen temel veri işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılır:

Veri Tabanı Tasarımı ve Varlık-İlişki (ER) Modeli

Tasarım sürecinde, veritabanını oluşturacak tablolar (Varlıklar) ve bu tablolar arasındaki ilişkiler belirlenir. Tablo adlandırmasında boşluk veya Türkçe karakter içermeyen, PascalCase (`Satislar`) veya lowercase (`kullanicilar`) gibi standartlara uygun isimler tercih edilir.

Soru 1

Rowley Bilgelik Hiyerarşisi’ndeki sıralamayı aşağıdan yukarıya doğru belirtiniz.

ADoğru cevap

Açıklama

Rowley Bilgelik Hiyerarşisi (DIKW Piramidi), ham gerçekler olan Veri (Data) ile başlar. Veri işlenip anlam kazandığında Enformasyon (Information) olur. Enformasyon içselleştirilip bağlam kazandığında Bilgi (Knowledge) olur. Bilginin uygulanması ve anlaşılmasıyla Bilgelik (Wisdom) oluşur. Sıralama (aşağıdan yukarıya) A şıkkıdır.

Soru 2

Biçimsiz metinleri görüntülemek için kullandığımız en temel Windows yazılımı nedir?

CDoğru cevap

Açıklama

Not Defteri (Notepad) , Windows’un en temel metin editörüdür ve metinlere herhangi bir stil (kalın, italik, renk vb.) uygulamaz, yani biçimsiz (unformatted) metinleri görüntüler.

Soru 3

Hangisi ilişkisel veri tabanı avantajlarından değildir?

EDoğru cevap

Açıklama

İlişkisel veri tabanları (RDBMS), karmaşık ve modern veri türlerini (XML, JSON, coğrafi veriler vb.) destekleme konusunda esnektirler ve çok sayıda veri türünü desteklerler. “Çok az veri türünü desteklemesi” bir avantaj değil, yanlış bir ifadedir.

Soru 4

SQL’de yeni kayıt ekleme komutu hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

SQL’de DML (Veri İşleme Dili) komutlarından INSERT INTO , bir tabloya yeni bir kayıt (satır) eklemek için kullanılır. SELECT (sorgulama) , UPDATE (güncelleme) ve DELETE (silme) diğer DML komutlarıdır. CRUD ise bu işlemlerin genel adıdır.

Soru 5

İlişkisel veri tabanları için önerilmiş sorgu dili hangisidir?

CDoğru cevap

Açıklama

SQL (Structured Query Language – Yapılandırılmış Sorgu Dili) , ilişkisel veri tabanlarını yönetmek (veri eklemek, sorgulamak, güncellemek, silmek) için kullanılan standart sorgu dilidir. SQLite ise SQL dilini kullanan bir VTYS yazılımıdır.

Soru 6

Hangisi uygun bir tablo adıdır?

ADoğru cevap

Açıklama

Veri tabanı tablo adlandırmasında genellikle boşluk (`Kişisel Bilgiler` ) veya Türkçe karakter (`blog_yaziları` ) kullanılmasından kaçınılır. `Satislar` ve `kullanicilar` geçerli adlardır. `Satislar` (PascalCase) veya `satislar` (lowercase) yaygın bir adlandırma standardıdır ve uygundur.

Soru 7

Kaç çeşit anahtar vardır?

BDoğru cevap

Açıklama

İlişkisel veri tabanlarında tablolar arası ilişkileri kurmak ve veri bütünlüğünü sağlamak için kullanılan iki temel anahtar türü vardır: Birincil Anahtar (Primary Key) ve Yabancı Anahtar (Foreign Key).

Soru 8

Hangisi şema gösterim şekillerinden biri değildir?

DDoğru cevap

Açıklama

Kaz Ayağı (Crow’s Foot) , Martin , EXPRESS ve Merise , varlık-ilişki (ER) diyagramları ve veri tabanı şemalarını görselleştirmek için kullanılan modelleme gösterim şekilleridir. CRUD ise Create (Oluştur), Read (Oku), Update (Güncelle), Delete (Sil) işlemlerinin kısaltmasıdır, bir şema gösterimi değildir.

Soru 9

Hangi niteliğin temsil ediciliği daha yüksektir?

EDoğru cevap

Açıklama

“Temsil edicilik” (uniqueness/identification) bir kaydı diğerlerinden ayırma gücüdür. `ders` , `bolum` , `ogrenciSayisi` , `sinif` gibi nitelikler birden fazla kayıtta aynı olabilir (tekrarlanabilir). Ancak dersKodu , her dersi benzersiz olarak tanımlayan bir anahtar (key) niteliğindedir ve temsil ediciliği en yüksektir.

Soru 10

Hangi niteliğin temsil ediciliği daha yüksektir?

CDoğru cevap

Açıklama

`kitapAdi` , `yazarAdi` , `basimYili` gibi nitelikler birden fazla kitap için aynı olabilir. Ancak isbn (International Standard Book Number) , her kitabı dünyada benzersiz olarak tanımlayan bir koddur. Bu nedenle temsil ediciliği (benzersizliği) en yüksek olan niteliktir.

Soru 11

Hangisi geçerli bir fonksiyonel bağımlılık tanımlamasıdır?

CDoğru cevap

Açıklama

Fonksiyonel bağımlılık, “A niteliği, B niteliğini belirler” (A determines B) anlamına gelir ve standart olarak A -> B şeklinde gösterilir. Diğer seçenekler (çift yönlü ok, eşitlik, parantez, vb.) fonksiyonel bağımlılık için geçerli bir gösterim değildir.

Soru 12

Bir tabloda yer alan herhangi bir kayıt, diğer tabloda birden fazla kayıt ile eşleşebiliyorsa kullanılan işaret hangisidir?

BDoğru cevap

Açıklama

Veri tabanı şemalarında (özellikle Kaz Ayağı gösteriminde), bir kaydın diğer tabloda birden fazla kayıtla eşleşebileceğini gösteren ilişki türü “Çok” (Many) olarak adlandırılır ve genellikle > (kaz ayağı) sembolü ile gösterilir.

Soru 13

Çoğa çok bağlantı için oluşturulması gereken ek tabloya ne ad verilir?

ADoğru cevap

Açıklama

İki tablo arasında çoğa çok (N-N) bir ilişki olduğunda (Örn: Öğrenciler ve Dersler), bu ilişkiyi çözümlemek için iki tablonun birincil anahtarlarını içeren üçüncü bir ara tablo oluşturulur. Bu tabloya Bağlantı Tablosu (Junction Table veya İlişki Tablosu) denir .

Soru 14

İki tablo arasındaki ilişkinin sağlanması için tablodaki bir niteliğin kazandırıldığı özelliğe ne ad verilir?

DDoğru cevap

Açıklama

İki tablo arasındaki ilişkiyi kuran nitelik (sütun), Yabancı Anahtar (Foreign Key) olarak adlandırılır. Yabancı Anahtar, bir tablodaki değerleri diğer tablonun Birincil Anahtarı ile eşleştiren bir Anahtar özelliğidir.

Soru 15

Bir tablo içerisinde birden fazla birincil anahtar özellikli niteliğin olmaması gerekliliği hangi normal form ile belirtilmektedir?

CDoğru cevap

Açıklama

Normal formlar veri bütünlüğünü ve tutarlılığı sağlar. Birinci NF atomikliği sağlar. İkinci NF kısmi bağımlılığı kaldırır. Üçüncü NF (3NF) , geçişli bağımlılıkları (transitive dependencies) kaldırır; bu da birincil anahtar olmayan sütunların, birincil anahtarın sadece kendisine tam olarak bağlı olmasını ve başka bir anahtar olmayan niteliğe bağlı olmamasını sağlar.

Soru 16

Mümkün olan en fazla/küçük tablolara bölünme gerekliliğini belirten normal form aşağıdakilerden hangisidir?

DDoğru cevap

Açıklama

Normalizasyon ilerledikçe tablolar daha küçük parçalara bölünür. Beşinci Normal Form (5NF) , “birleşim bağımlılıklarını” (Join Dependencies) ele alır ve veri kaybı olmadan tablonun mümkün olan en küçük, ilişkili tablolara bölünmesini sağlar.

Soru 17

Veri tabanının iyi bir şekilde tasarlanması sonucunda ulaştığı duruma verilen ad nedir?

BDoğru cevap

Açıklama

Bir veri tabanının, normal form kurallarına (1NF, 2NF, 3NF vb.) uygun olarak tasarlandığı, veri tekrarının en aza indirildiği ve tutarlılığın sağlandığı duruma Normalize (Normalized) edilmiş denir .

Soru 18

Hangisi tabloların kendi kendisiyle ilişkili olması konusunda doğrudur?

EDoğru cevap

Açıklama

Kendi kendiyle ilişki (recursive) mümkündür . Eğer bu ilişki Bire-Çok ise (örn: Çalışan-Yönetici), bağlantı tablosuna gerek yoktur. Ancak ilişki Çoğa-Çok ise (örn: Parça-Alt Parça ilişkisi), bu durumu çözmek için bir bağlantı tablosu gerektirebilir .

Soru 19

Hangisi bağlantısız varlıklara örnek verilebilir?

ADoğru cevap

Açıklama

`Kullanici` , `Satis` , `Sinif` , `Ogrenci` gibi varlıklar genellikle veri tabanındaki diğer tablolarla (Satış-Kullanıcı, Öğrenci-Sınıf vb.) yoğun ilişkiler içinde olan temel varlıklardır. SistemAyarlari (Sistem Ayarları) tablosu ise genellikle web sitesinin başlığı, bakım modu durumu gibi diğer tablolara doğrudan bağlanmayan, bağımsız konfigürasyon verilerini tutan bir tablodur.

Soru 20

Hangisi tabloların kendi kendisiyle ilişkili olması konusunda doğrudur?

ADoğru cevap

Açıklama

Kendi kendiyle ilişki (recursive) mümkündür . En yaygın örneği Bire-Çok ilişkidir (örn: Çalışanlar tablosundaki Yönetici ilişkisi). Bu durumda, tablonun kendi Birincil Anahtarına (örn: ÇalışanID) işaret eden bir İkincil Anahtar (Yabancı Anahtar – örn: YöneticiID) içermesi gerekir .