Yönetim ve Organizasyon 2025-2026 Final Soruları (Güz)
Yönetim ve Organizasyon 2025-2026 Final Soruları (Güz)
Motivasyon Kuramları ve İnsan İhtiyaçları
İşletmelerde çalışanların verimliliğini artırmak için kullanılan motivasyon teorileri iki ana grupta incelenir. Victor Vroom’un geliştirdiği Bekleyiş Teorisi, motivasyonu matematiksel bir formülle açıklar: $Motivasyon = Valens \times Bekleyiş$. Burada valens, çalışanın ödüle verdiği değeri (arzulama derecesini) temsil eder.Öte yandan, Abraham Maslow ihtiyaçları bir hiyerarşiye oturtur. En alt basamakta yer alan açlık, susuzluk ve yeterli ücret gibi fizyolojik ihtiyaçlar karşılanmadan üst basamaklara geçilemez. Frederick Herzberg ise “Çift Faktör Teorisi”nde hijyen faktörlerini (ücret, koşullar) tatminsizliği önleyen unsurlar olarak tanımlarken; işin kendisi, başarı ve sorumluluk gibi faktörleri gerçek motivasyon kaynakları olarak görür.Shutterstock
Organizasyon Yapıları ve Tasarım Faktörleri
Durumsallık yaklaşımına göre tek bir “en iyi” yapı yoktur; işletme yapısı strateji, teknoloji, çevre ve büyüklük gibi faktörlere göre şekillenir.Matriks Organizasyon: Hem fonksiyonel hem de proje temelli yönetimin bir arada olduğu, çalışanın iki yöneticiye rapor verdiği melez bir yapıdır.Dahili Şebeke Organizasyonu: İşletme birimlerinin bağımsız çalıştığı, hem iç hem dış müşterilere piyasa fiyatından hizmet verdiği yapılardır.Kitle Üretimi: Joan Woodward’ın araştırmasına göre, standart süreçlerle büyük miktarlarda üretim yapan otomobil fabrikası gibi işletmelerin kullandığı teknolojidir.
Liderlik Tarzları ve Dönüşümcü Etki
Liderlik, güç kullanımı ve odağa göre farklılık gösterir. İşe dönük liderler tamamen planlama, emir ve zaman çizelgelerine odaklanırken; özgür bırakıcı (laissez-faire) liderler güçten kaçınarak kararı tamamen gruba bırakırlar.Modern yaklaşımlarda ise dönüşümcü liderler, vizyonlarıyla çalışanlarda farkındalık yaratır ve bireysel çıkarlar yerine ortak amaçları ön plana çıkarırlar. Karizmatik liderlik ise bağlılığı artırsa da, liderin aşırı güçlü egosu nedeniyle işletmenin zarara uğraması veya hataların görülememesi gibi riskler taşıyabilir.
Karar Verme, İletişim ve Yönetim Tarihi
Yönetim süreçlerinde Herbert Simon’un “Sınırlı Rasyonellik” kavramı önemlidir. Yöneticiler, karmaşık durumlarda tam bilgiye ulaşamadıkları için zihinsel kestirmeler (heuristics) kullanırlar. İletişim tarafında ise; prosedürler ve raporlar resmî kanallar iken, şirket içi kişisel görüşmeler informaldir. Geri besleme (feedback) ise sürecin kontrolünü sağlar ancak kanalın teknik zenginliğini (kapasitesini) artırmaz.Yönetim biliminin tarihsel gelişiminde Frederick Taylor, geleneksel “göz kararı” yöntemleri reddederek işin yapılacağı “tek en iyi yolu” bilimsel yöntemlerle aramıştır. Neo-klasik dönem ise kararlara katılım ve sosyal ihtiyaçları gündeme getirmiştir. Günümüzde ise Peter Senge’nin “Öğrenen Organizasyonlar” modelinde, insanların önyargı ve kalıplardan kurtulmasını sağlayan zihinsel modeller disiplini kritik bir rol oynamaktadır.
Yönetim ve Organizasyon 2025-2026 Final Soruları (Güz)
Yönetim ve Organizasyon 2025-2026 Final Soruları (Güz)
20 soru
Şıkka dokun, anında açıklamasını gör — ya da çalışma modunda tüm cevapları aç.
Soru 1
Vroom’un bekleyiş teorisine göre:
Motivasyon……….. X Bekleyiş
Yukarıda boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Victor Vroom’un Bekleyiş Teorisi’ne göre motivasyon, bireyin bir ödülü ne kadar arzuladığı (Valens) ile çabalarının performansa, performansın da ödüle dönüşeceğine dair inancının (Bekleyiş) çarpımıdır. Formül genellikle Motivasyon = Valens x Bekleyiş (veya Araçsallık) şeklinde ifade edilir. Burada Valens, sonucun birey için çekiciliğini veya değerini temsil eder.
Soru 2
İşletme misyonu ile ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
EDoğru cevap
Açıklama
Misyon, bir işletmenin varoluş nedenini, ne yaptığını ve kim için yaptığını ifade eder. Kurumsal ve büyük şirketlerde genellikle yazılı metinler halinde ilan edilirken, küçük işletmelerde misyon genellikle işletme sahibinin zihnindedir veya sözlü kültürün bir parçasıdır; yazılı olması zorunlu değildir. Diğer şıkların aksine misyon karmaşık değil net olmalı, her yıl değişmemeli (vizyon değişebilir ama misyon daha kalıcıdır) ve ulaşılabilir olmalıdır.
Soru 3
Aşağıdakilerden hangisi işletme içi resmî iletişim kanallarından biri değildir?
EDoğru cevap
Açıklama
İşletmelerde iletişim biçimsel (resmî) ve biçimsel olmayan (doğal/informal) olarak ikiye ayrılır. Prosedürler, işletme gazeteleri, raporlama sistemleri ve faaliyet raporları yönetim tarafından belirlenen hiyerarşik ve biçimsel iletişim araçlarıdır. Ancak çalışanların şirket telefonlarını kullanarak yaptıkları “kişisel görüşmeler”, biçimsel olmayan (informal) iletişim kapsamında değerlendirilir ve resmi bir kanal değildir.
Soru 4
Çok başarılı olan bir çalışanın mezun olduğu okul veya bölümün iyi eğitim veren kurum olduğu ve her mezunun çalışanı gibi olacağı ön yargısı ile personel seçiminde doğrudan o yönde karar alması Simon’ın normatif karar alma modeline göre aşağıdakilerden hangisine örnektir?
DDoğru cevap
Açıklama
Herbert Simon’ın Sınırlı Rasyonellik modeline göre, yöneticiler tam rasyonel kararlar almak için yeterli zamana ve bilgiye sahip olmadıklarında zihinsel kısa yollar kullanırlar. Bir okulun tek bir başarılı mezununa bakarak “tüm mezunları iyidir” genellemesini yapmak ve kararı buna dayandırmak, karar sürecini basitleştiren bir “Kestirme” (Heuristic) örneğidir. Bu durum, sistematik analiz yerine zihinsel bir ön kabulün kullanılmasıdır.
Soru 5
Woodward araştırmasına göre….. büyük miktarlarda üretim yapan işletmelerdir. Bunların üretim süreçleri ve kullanılan teknolojileri bellidir. Bazılarında akıcı üretim sistemleri kullanılabilir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Joan Woodward, teknolojiyi sınıflandırdığı ünlü araştırmasında üretim sistemlerini üç ana gruba ayırmıştır: Birim üretim, Kitle üretimi ve Süreç üretimi. Soruda tanımı verilen; standartlaştırılmış ürünlerin büyük miktarlarda üretildiği, teknolojinin ve sürecin belli olduğu yapı “Kitle Üretimi” (Mass Production) dir. Otomobil fabrikaları buna en iyi örnektir.
Soru 6
Proje temeli üzerine çalışan işletmelerde proje yöneticisinin astı olarak çalışan kişi üzerinde otoritesi ve onun performansını kontrol etme yetkisi vardır. Pek çok proje temelli çalışan işletmede çalışanlar proje bittiğinde kendi fonksiyonel bölümüne geri döner. Bu tip organizasyon yapılarında faaliyet sorumlulukları iki bölüme ayrılmaktadır. Bunlardan biri işin yönetilmesi için gerekli sorumlulukları alan bölümdür ve yöneticisine işten sorumlu müdür unvanı verilir. Diğer bölüm ise işin yapılabilmesi için personel ve diğer kaynakların temini için gerekli sorumlulukları alan bölümdür.
Yukarıda anlatılan yapılara verilen ad aşağıdakilerden hangisidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Matriks organizasyon yapısı, fonksiyonel ve proje (veya ürün) temelli yapıların bir arada kullanıldığı melez bir yapıdır. Bu yapıda “ikili komuta zinciri” vardır; yani çalışan hem fonksiyonel yöneticisine hem de proje yöneticisine karşı sorumludur. Soruda belirtildiği gibi, proje bittiğinde çalışanların kendi fonksiyonel birimlerine dönmesi matriks yapıların tipik özelliğidir.
Soru 7
Yukarıdaki şekilde yer alan boşluğa aşağıdaki ifadelerden hangisi getirilmelidir?
EDoğru cevap
Açıklama
Durumsallık yaklaşımına göre, “en iyi” tek bir organizasyon yapısı yoktur. İşletme yapısını (organizasyon yapısını) belirleyen temel faktörler vardır. Bu faktörler; çevresel koşullar, teknoloji, strateji ve işletmenin büyüklüğü (veya bölümler arası bağımlılık) gibi bağımsız değişkenlerdir. Dolayısıyla şemada okların işaret ettiği, bu faktörlerden etkilenen sonuç “İşletme Yapısı”dır.
Soru 8
…… disiplini insanların önyargılar gibi kalıplardan ve varsayımlardan kurtulmalarını sağlamaya yöneliktir.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere Peter Senge’nin tanımladığı aşağıdaki hangi disiplin yazılmalıdır?
ADoğru cevap
Açıklama
Peter Senge’nin “Beşinci Disiplin” kitabında anlattığı Öğrenen Organizasyonlar yaklaşımında “Zihinsel Modeller”, dünyayı nasıl algıladığımızı, kökleşmiş inançlarımızı ve varsayımlarımızı ifade eder. Bu disiplin, bireylerin kendi zihinsel kalıplarının farkına varmasını, bunları sorgulamasını ve önyargılarından kurtularak daha açık bir bakış açısı geliştirmesini hedefler.
Soru 9
Aşağıdaki uygulamalardan hangisi Neo-klasik yönetim anlayışının sonunda ortaya çıkmamıştır?
ADoğru cevap
Açıklama
Neo-klasik yönetim anlayışı, insan ilişkileri yaklaşımıyla birlikte çalışanın psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını (katılım, iletişim, insani kontrol gibi) ön plana çıkarmıştır. Ancak “Parça Başına Ücret” sistemi, insanı sadece ekonomik bir varlık (homo economicus) olarak gören ve verimliliği mekanik bir şekilde artırmayı hedefleyen Klasik Yönetim Anlayışının (özellikle Frederick Taylor’un Bilimsel Yönetim yaklaşımının) bir ürünüdür.
Soru 10
Bunlar insanların temel ihtiyaçlarıdır. Örnek olarak yeme, içme, ilişki vb. ihtiyaçları verilebilir. İşletmeler açıdan düşünülürse çalışılan ortamın sıcaklığı, temizliği, yaşamı sürdürmeye yeterli ücret ….. ihtiyaçlardır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
DDoğru cevap
Açıklama
Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi piramidinin en alt basamağında, insanın hayatta kalabilmesi için zorunlu olan “Fizyolojik İhtiyaçlar” yer alır. Yeme, içme, barınma gibi temel gereksinimlerin iş hayatındaki karşılığı; temel maaş, yemek imkanı, çalışma ortamının fiziksel şartları (havalandırma, ısıtma vb.) gibi unsurlardır.
Soru 11
Aşağıdakilerden hangisi iletişim sürecinde geri beslemenin faydalarından biri değildir?
BDoğru cevap
Açıklama
Geri besleme (feedback), gönderilen mesajın alıcı tarafından doğru anlaşılıp anlaşılmadığını kontrol etmeye yarar, süreci çift yönlü hale getirir ve verimliliği artırır. Ancak “Kanal Zenginliği” (Media Richness), kullanılan iletişim aracının kapasitesiyle (örneğin yüz yüze iletişim zengin, e-posta daha fakir bir kanaldır) ilgilidir. Geri besleme verilmesi, kullanılan kanalın teknik kapasitesini veya türünü değiştirmediği için kanalın zenginleşmesini doğrudan sağlamaz.
Soru 12
……. organizasyonu içinde yer alan işletme birimleri bağımsız olarak çalışırlar ve yalnızca kendi bünyelerindeki işletmelere değil dışarıdaki müşterilere de iş yaparlar. Bu yapı içinde yer alan işletmeler birbirleriyle piyasa fiyatından işlem yaparlar. Bu yapının ortaya çıkış şekillerinden biri de holding veya şirketler grubunda olduğu gibi bir mal veya hizmeti üretmek için birbirinden bağımsız işletmeler ve bunlar arasındaki organizasyonu sağlamak için aracı işletme kurulmuş olmasıdır.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
BDoğru cevap
Açıklama
Şebeke (Network) organizasyonları üç türe ayrılır: Dahili, Dengeli ve Dinamik. Soruda tanımlanan yapı “Dahili Şebeke”dir. Burada, büyük bir işletme bünyesindeki farklı birimler (örneğin bir holdingin parça üreten fabrikası), sanki piyasada bağımsız bir şirketmiş gibi hem grup içine hem de dışarıya satış yapar ve grup içi alışverişlerde de piyasa fiyatlarını kullanır.
Soru 13
“Ödülü arzulama derecesi”
Yukarıdaki ifade aşağıdaki seçeneklerden hangisi ile ifade edilir?
ADoğru cevap
Açıklama
Vroom’un Bekleyiş Teorisinde, bireyin elde edeceği sonuca (ödüle) verdiği değer veya o ödülü ne kadar çok istediği “Valens” (Valence) kavramı ile açıklanır. Pozitif valens ödülü istemek, negatif valens ödülden kaçınmak, sıfır valens ise ödülün önemsiz olması demektir.
Soru 14
I. Dönüşümcü liderler, çalışanların yaptıkları işin ve işi iyi yapmalarının ne kadar önemli olduğu konusundaki farkındalıklarını arttırırlar.
II. Dönüşümcü liderler, çalışanlarının kişisel gelişim ve kendilerini tamamlama ihtiyaçlarını fark etmelerini sağlarlar.
III. Dönüşümcü liderler, işletme kültürünü yeniden inşa etmek yerine var olan kültürü koruma yoluna giderler.
IV. Dönüşümcü liderler, çalışanları kendi kazançları yerine iş için iyi olanlara ulaşmak için motive ederler.
Dönüşümcü liderler için yukarıdakilerden hangileri söylenebilir?
BDoğru cevap
Açıklama
Dönüşümcü liderler (Transformational Leaders), izleyicilerini vizyonlarıyla etkileyerek değişimi yönetirler. I, II ve IV numaralı maddeler dönüşümcü liderin özellikleridir (farkındalık yaratma, kişisel gelişimi destekleme, bireysel çıkar yerine ortak amacı koyma). Ancak III. maddede yer alan “var olan kültürü koruma” ifadesi yanlıştır; dönüşümcü liderler mevcut yapıyı (statükoyu) ve kültürü değiştirmeyi/dönüştürmeyi hedeflerler. Kültürü koruyan liderler genellikle “İşlemci/Etkileşimci” liderlerdir.
Soru 15
Aşağıdaki koşulların hangisinde yönetim alanının geniş olması uygun değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Yönetim alanı (span of control), bir yöneticinin doğrudan denetleyebileceği ast sayısını ifade eder. Yönetim alanının geniş olması (çok sayıda asta bakabilmesi) için işlerin standart, çalışanların eğitimli ve iş yükünün sade olması gerekir. Ancak C şıkkındaki gibi yöneticinin koordinasyon ve planlama gibi “ekstra ve zaman alıcı” işleri varsa, astlarına ayıracağı vakit azalır. Bu durumda yönetim alanının dar tutulması (daha az ast) gerekir.
Soru 16
Aşağıdakilerden hangileri hijyen faktörler arasında yer almaz?
ADoğru cevap
Açıklama
Frederick Herzberg’in Çift Faktör Teorisine göre faktörler ikiye ayrılır: 1. Hijyen Faktörler (Tatminsizliği önleyenler: Ücret, çalışma koşulları, statü, güvenlik, ilişkiler), 2. Motive Edici Faktörler (Tatmin sağlayanlar: Başarı, tanınma, sorumluluk, işin kendisi). Dolayısıyla “İşin kendisi”, hijyen faktör değil, motive edici bir faktördür.
Soru 17
Aşağıdakilerden hangisi karizmatik liderliğin olası sakıncalarından biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Soru kökünde “sakınca” (olumsuzluk) sorulmaktadır. A, B, D ve E şıkları karizmatik liderliğin potansiyel tehlikelerini ve zararlarını anlatırken; C şıkkı (örgütsel bağlılığı artırması) karizmatik liderliğin olumlu bir sonucudur, dolayısıyla bir sakınca değildir.
Soru 18
Aşağıdakilerden hangisi Taylor’un geliştirdiği yaklaşımın prensiplerinden biri değildir?
CDoğru cevap
Açıklama
Frederick Taylor’un Bilimsel Yönetim yaklaşımının en temel amacı, geleneksel, “göz kararı” (rule of thumb) ve alışılmış eski usulleri terk edip, bilimsel analizlerle (zaman ve hareket etütleri) işin yapılacağı “tek en iyi yolu” (one best way) bulmaktır. Bu nedenle C şıkkındaki “alışılmış metodun seçilmesi” ifadesi Taylorizm’in mantığına tamamen aykırıdır.
Soru 19
“Görev odaklıdırlar ve grup üyelerinin amaçlara ulaşmak için görevlerini planlar ve örgütlerler. Bu tarz liderler, işin nasıl yapılacağına dair emirler verir, planlama ile büyük zaman geçirir, işin bitiriliş zamanlarını belirler ve faaliyetlere yönelik zaman çizelgeleri hazırlar. Bu tarz liderler öncelikli olarak kendi rolünü açık ve net olarak grup üyelerine gösterir.”
Yukarıdaki açıklama aşağıdaki kavramlardan hangisini tanımlamaktadır?
DDoğru cevap
Açıklama
Liderlik davranışları genellikle “Kişiye/İlişkiye Dönük” ve “İşe/Göreve Dönük” olarak iki boyutta incelenir. Metinde anlatılan; planlama yapma, emir verme, zaman çizelgeleri hazırlama, rolleri belirleme ve tamamen işin bitirilmesine odaklanma davranışları “İşe Dönük Liderlik” (Task-Oriented Leadership) tarzını tanımlar.
Soru 20
………. liderler güçten kaçınırlar. Grup politikalarının oluşturulmasında katkılarını en azda tutarlar. Grubun amaçlarını saptaması ve sorunları çözmesinde büyük oranda özgür bırakırlar; ancak astları kendilerine danıştıkları zaman duruma müdahale ederler.
Yukarıdaki cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
CDoğru cevap
Açıklama
Tanımlanan liderlik tarzı “Laissez-Faire” olarak bilinen “Tam Serbesti Tanıyan” veya “Özgür Bırakıcı” liderliktir. Bu liderler otoritelerini kullanmazlar, kararları tamamen gruba bırakırlar ve sadece talep edildiğinde kaynak veya bilgi sağlarlar. Güçten ve müdahaleden kaçınmaları en belirgin özellikleridir.
