Kriz sözcüğü, Yunanca krisis kelimesinden gelir ve 'karar verme, ayrım noktası' anlamı taşır. Bu köken, krizin bir dönüm noktası olduğunu ve bu noktada alınan kararların örgütün geleceğini belirlediğini vurgular. Örgütler açısından kriz; örgütün amaçlarını, varlığını, itibarını ya da paydaşlarını tehdit eden, beklenmedik biçimde ortaya çıkan, hızlı karar ve müdahale gerektiren olağan dışı durumdur.
Hermann'ın Kriz Ölçütleri
Charles F. Hermann'ın sık başvurulan yaklaşımında bir durumun kriz sayılması için üç temel özellik öne çıkar: tehdit (örgütün öncelikli amaçlarının tehlikeye girmesi), kısa karar süresi (tepki için zamanın sınırlı olması) ve sürpriz (durumun karar vericiler için beklenmedik olması).
Krizin Özellikleri
- Beklenmedik ya da öngörülmemiş biçimde ortaya çıkar.
- Örgütün amaçlarını ve varlığını tehdit eder.
- Zaman baskısı yaratır; hızlı karar almayı zorunlu kılar.
- Yüksek düzeyde belirsizlik ve bilgi eksikliği içerir.
- Yöneticiler ve çalışanlar üzerinde stres ve gerilim oluşturur.
- Olağan karar alma mekanizmaları ve rutin prosedürler yetersiz kalır.
- Medyanın ve kamuoyunun yoğun ilgisini çeker.
Krizin Nedenleri
İç kaynaklı nedenler örgütün kendi yapısından ve işleyişinden doğar: hatalı yönetim ve finansal kararlar, yetersiz planlama, iletişim eksiklikleri, çalışan hataları, etik dışı davranışlar, örgüt içi çatışmalar ve ürün kusurları. Dış kaynaklı nedenler ise örgütün kontrolü dışındaki çevreden gelir: ekonomik durgunluk ve finansal dalgalanmalar, doğal afetler, siyasi ve yasal değişiklikler, teknolojik gelişmeler, rekabet koşulları ve toplumsal olaylar.
Kriz Türleri
Krizler kaynaklarına göre doğal afet kaynaklı, teknolojik (sistem arızaları, endüstriyel kazalar), ürün kaynaklı (kusurlu ürün, geri çağırma), finansal, örgütsel yanlış davranış ve itibar krizleri olarak ayrılabilir. Gelişim hızına göre ise iki temel tür vardır: Ani krizler uyarı vermeden ortaya çıkar (patlama, yangın, kaza gibi). Yavaş gelişen (süregelen) krizler ise belirtileri uzun süre önceden görülen, ancak fark edilip müdahale edilmediği için zamanla büyüyerek kamuoyuna yansıyan krizlerdir (biriken finansal sorunlar, süregelen çalışan şikâyetleri gibi). Kriz yazınında krizin yalnızca tehdit değil, doğru yönetildiğinde örgütsel öğrenme ve yenilenme için bir fırsat da olabileceği vurgulanır. Krizi, henüz kriz boyutuna ulaşmamış ancak örgütü etkileyebilecek tartışmalı konuları izleyen sorun (issue) yönetiminden ayırmak gerekir.