Web Programlama 2024-2025 Ara Sınav (Vize)

World Wide Web, birbiriyle iletişim kuran iki temel bileşen üzerine inşa edilmiştir: istemci (client) ve sunucu (server). İstemci; web sayfalarını talep eden ve görüntüleyen taraftır; genellikle tarayıcı çalıştıran kullanıcı bilgisayarını temsil eder. Sunucu ise taleplere yanıt vererek HTML, CSS, JavaScript ve medya dosyalarını istemciye ileten taraftır. Bu iletişim HTTP veya HTTPS protokolü üzerinden gerçekleşir. Alıcı-verici radyo/anten teknolojisini; HTTP-SMTP farklı protokolleri; HTTP-HTTPS aynı protokolün güvenli/güvensiz sürümlerini tanımlar. Yazıcı-okuyucu ise web mimarisinde tanımlı bileşenler değildir.

Blink, Google tarafından geliştirilen ve Chromium tabanlı tarayıcılarda kullanılan işleme motorudur (rendering engine). Blink kullanan tarayıcılar Chrome, Opera ve yeni Chromium tabanlı Edge’dir. Safari ise WebKit motorunu kullanır; Firefox Gecko motoruyla çalışır; Internet Explorer (IE) Trident motoruna sahipti. Dikkat: Eski Edge (EdgeHTML motoru) ile yeni Edge (Blink motoru) farklıdır; güncel Edge Chromium tabanlı olduğundan Blink kullanır. Tarayıcı motorlarını bilmek, tarayıcılar arası CSS ve JavaScript uyumluluk sorunlarını anlamak ve çözmek açısından kritik öneme sahiptir.

Domain name (alan adı), bir web sitesinin internetteki benzersiz adı ve adresidir; kullanıcıların IP adresi yerine hatırlanabilir bir isimle siteye ulaşmasını sağlar. Örneğin “www.ornek.com” bir domain adıdır. DNS (Domain Name System) ise domain adlarını IP adreslerine çeviren dağıtık veritabanı sistemidir; domain adın kendisi değildir. Host name bir sunucunun ağ içindeki tanımlayıcı adıdır. Web hosting, web sitelerini barındıran sunucu hizmetini tanımlar. Task name web mimarisinde kullanılan bir terim değildir.

  (non-breaking space — kırılmayan boşluk), HTML’nin en yaygın kullanılan karakter referanslarından biridir ve ekranda bir karakter boşluk oluşturur. Normal boşluk karakterinin aksine   satır sonunda bölünmez; iki öğe arasına yazıldığında bunları aynı satırda tutar. Kalın yazı için <b> veya <strong>, italik (eğik) yazı için <i> veya <em>, alt çizgi için <u> etiketleri kullanılır. Bu etiketlerin hiçbiri   ile ilişkili değildir.

HTML göreli yol (relative path) sisteminde ../ ifadesi bir üst dizine çıkmayı sağlar. İki üst dizine çıkmak için ../../ kullanılır. Dolayısıyla iki üst dizindeki resim.gif dosyasını eklemek için <img src=../../resim.gif> kodu doğrudur. Tek ../ yalnızca bir üst dizine çıkar; // ağ protokolü yolunu, resim/resim.gif alt dizini ifade eder; ../resim/resim.gif ise bir üst dizindeki resim klasörü içindeki dosyayı gösterir. Göreli yol yapısını kavramak, proje dosyalarını doğru organize etmek ve bağlantıların sağlıklı çalışması için temel bir gerekliliktir.

Web tarayıcıları HTML, CSS ve JavaScript kodlarını yorumlayarak kullanıcıya görsel web deneyimi sunan istemci tarafı uygulamalarıdır. “Web tarayıcıları C++ dilinde yazılmış kodları derlemek için kullanılır” ifadesi tamamen yanlıştır; C++ kodu derlemek bir C++ derleyicisinin (compiler) görevidir. Tarayıcılar yalnızca web teknolojilerini (HTML, CSS, JavaScript, WebAssembly) işleyen uygulamalardır. HTML yorumlama, CSS işleme ve JavaScript çalıştırma tarayıcının temel görevleridir; genel amaçlı programlama dili derleyicisi olarak kullanılmazlar.

W3C tarafından geliştirilen ve yönetilen web standartları arasında XHTML (Genişletilebilir HyperText İşaretleme Dili), MathML (matematiksel içerik için işaretleme dili), PNG (Taşınabilir Ağ Grafikleri formatı) ve XML (Genişletilebilir İşaretleme Dili) yer almaktadır. “MathLab” ise W3C’nin herhangi bir standardı değildir; MATLAB sayısal hesaplama yazılımını çağrıştıran ve web standartlarıyla ilgisi bulunmayan yanıltıcı bir terimdir. MathML ile MathLab karıştırılmamalıdır: MathML gerçek ve aktif bir W3C standardı, MathLab ise var olmayan bir isimdir.

Image map (görüntü haritası), resim üzerindeki belirli bölgelere tıklandığında farklı bağlantılara yönlendirme yapılmasını sağlar. Bölgeleri tanımlamak için <AREA> etiketi kullanılır; shape özelliği bölge biçimini (rect, circle, poly), coords ise koordinatları belirtir. Dolayısıyla doğru kullanım <AREA shape=" " coords=" "> şeklindedir. MAP etiketi tüm harita alanını çerçeveler; shape ve coords özelliklerini taşımaz. points, MAP veya AREA etiketlerinde kullanılmayan geçersiz bir özelliktir. AREA etiketi içinde shape ve coords birlikte kullanılmalıdır.

Frameset ile yatay bölme için rows, dikey bölme için cols özelliği kullanılır. Yüzde değerleri sayının hemen ardına % işaretiyle yazılır (40%, 30%, 30%). Doğru kod: <frameset rows=40%,30%,30%>. % işaretinin sayının önüne gelmesi (%40 gibi) sözdizimi hatasıdır. cols kullanılması yatay değil dikey bölme yapar. Yüzde işareti olmadan yalnızca piksel değeri olarak yorumlanır. Tüm değerlerin toplamı 100% olmak zorundadır; aksi hâlde tarayıcı boşluk bırakır veya oranları yeniden hesaplar.

HTML’de sırasız liste (unordered list) için <ul> etiketi kullanılır; madde iminin şekli type özelliğiyle belirlenir. Geçerli type değerleri: disc (dolu daire — varsayılan), circle (boş daire), square (kare). Kare madde imi için <ul type="square"> doğru koddur. <ol> sıralı liste oluşturur ve square değerini desteklemez. <dd> tanım listesinde içerik etiketi olup liste türü kontrolü için kullanılmaz. type=”disk” geçersiz bir değerdir; doğru yazılışı disc’tir. circle ise boş daire madde imidir, kare değildir.

Kullanılabilir bir web sayfasının taşıması beklenen özellikler arasında önemli kelimelerin vurgulanması, içerik yoğunsa arama kutusu bulunması, navigasyon menüsünün erişilebilir konumda olması ve iletişim bilgilerinin yer alması sayılabilir. “Çok renkli olmalıdır” ise kullanılabilirliğin bir gereği değil; tam tersi bir anti-pattern örneğidir. Aşırı renk kullanımı görsel karmaşa yaratır, okunabilirliği bozar, odaklanmayı engeller ve kullanıcı deneyimini olumsuz etkiler. İyi web tasarımında renk kullanımı sınırlı, tutarlı ve işlevsel olmalıdır.

HTML renk tanımında üç yöntem kullanılır: renk ismi (red, blue gibi İngilizce), HEX kodu (#RRGGBB formatı, her çift 00-FF arasında) veya RGB fonksiyonu (rgb(0-255, 0-255, 0-255)). #FFFF00 geçerli bir HEX renk kodudur (sarı renk); sözdizimi doğrudur. Diğerleri: “Kırmızı” Türkçe renk ismi HTML’de geçersizdir; #0,256,0 HEX formatında virgül kullanılamaz; #rgb(...) HEX ve RGB’nin yanlış karışımı; rgb(256,0,0) ise RGB değerleri 0-255 arasında olmalıyken 256 bu sınırı aştığından geçersizdir. Not: Renk ismi ve görüntülenen metin birbiriyle örtüşmeyebilir; söz konusu olan sözdizimsel doğruluktur.

Başka bir sayfadaki belirli bir konuma (anchor) bağlantı vermek için href özelliğinde önce sayfa adı, ardından # işareti ve etiket adı yazılır. Doğru format: <a href="Liste.html#Etiket">. #Etiket Liste.html sıralaması yanlıştır; boşluk içeren href geçersizdir. src bağlantı özelliği için değil, medya kaynağı belirtmek için kullanılır. name ise bağlantı vermek için değil, sayfa içi çapa (anchor) tanımlamak içindir. Eğik çizgi (/) # işareti yerine kullanılamaz; farklı bir anlama gelir ve hedef konumu bulamaz.

HTML’de sayfa arka planına resim eklemek için body etiketinin background özelliği kullanılır ve dosya yolu belirtilir. Doğru kullanım: <body background="resimler/bg.png">. html etiketi background özelliğini desteklemez; head etiketi sayfa üst bilgi (meta, title, link) bölümü içindir. background-image CSS özelliğidir, HTML niteliği değildir ve böyle bir HTML özelliği tanımlı değildir. bgimage geçersiz bir HTML özellik adıdır. Dosya yolunun da doğru yazılması önemlidir: resimler/bg.png klasör-önce-dosya sıralamasıyla yazılmalıdır.

HTML’de bağlantı oluşturmak için <a> etiketi ve href özelliği kullanılır. Doğru format: <a href="URL">bağlantı metni</a>. name özelliği bağlantı hedefi için değil, sayfa içi çapa (anchor) tanımlamak içindir. src özelliği bağlantı için değil, resim ve medya kaynağı belirtmek için kullanılır. Yalnızca <a> etiketi kullanılıp href verilmemesi tıklanabilir bağlantı oluşturmaz. url geçersiz bir HTML bağlantı özellik adıdır; HTML standardında böyle bir özellik tanımlanmamıştır.

Bu soruda birden fazla koşulun aynı anda sağlandığı kod bulunmalıdır: sayfa içi “ust” konumuna gitme için href="#ust", bir üst klasördeki Resimler klasöründeki up.png için src="../Resimler/up.png", boyut olarak 30×30 piksel için width="30px" height="30px". D seçeneği bu üç koşulu birlikte karşılar. A’da href=”#up” yanlış hedef ve dosya yolu hatalı; B’de boyutlar 70px; C’de href yerine name kullanılmış ve IMG’de href hatalı; E’de # eksik ve dosya yolu hatalı. Not: heigth yazımı hatalıdır (doğrusu height), ancak bu hata tüm seçeneklerde tekrarlandığından değerlendirmeyi etkilemez.

HTML’de sayfa arka plan rengini belirlemek için body etiketinin bgcolor özelliği kullanılır. Yeşilin HEX kodu 00FF00 olup doğru kullanım <body bgcolor="00FF00"> şeklindedir. background özelliği renk için değil, arka plan resmi eklemek için kullanılır. 0000FF mavi rengi temsil eder; yeşil değildir. backgroundcolor geçersiz bir HTML özelliğidir; bu isimde tanımlı bir HTML niteliği yoktur. color metin rengi için kullanılır, arka plan için değil. FFFF00 ise sarı renktir. HEX renk kodlarını doğru bilmek web geliştirmede temel bir gerekliliktir.

ISO 9241 standardının ilgili bölümünde yer alan ve TSE tarafından da benimsenen bu tanım; kullanılabilirlik (usability) kavramına aittir. Kullanılabilirlik; etkililik (hedeflere ulaşma doğruluğu ve tamlığı), verimlilik (harcanan kaynak ve çaba miktarı) ve memnuniyet (kullanım sırasındaki öznel deneyim ve rahatlık hissi) olmak üzere üç temel bileşenden oluşur. Etkililik yalnızca bu bileşenlerden biridir; işlevsellik ürünün ne yapabildiğini; tasarım görsel ve fiziksel biçimi; işlemsellik teknik süreç boyutunu tanımlar. Kullanılabilirlik ise bu üç boyutu bütünleşik biçimde ele alan çatı kavramdır.

IPv4 adresleri noktayla ayrılmış tam olarak dört oktet (bölüm) içerir ve her oktet 0-255 arasında bir tam sayı değeri alabilir. Negatif değer, 255’i aşan değer ve eksik oktet geçersiz kılar. 121.161.255.12 dört oktet içerir; tüm değerler 0-255 arasındadır; kurallara tam uygundur. Diğerlerindeki hatalar: 193.255.315 — yalnızca üç oktet var ve 315 değeri 255’i aşıyor; 193.-100.3.52 — negatif oktet geçersiz; 121.256.168.1 — 256 değeri maksimum sınırı aşıyor; 193.255.141.522 — 522 değeri 255’i aşıyor. Geçerli bir IP adresinde her oktetin 0-255 aralığında olması zorunludur.